การก่อตั้ง

          อาเซียน หรือ สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (Association of Southeast Asian Nations หรือ ASEAN) ก่อตั้งขึ้นโดยปฏิญญากรุงเทพ (Bangkok Declaration) ซึ่งได้มีการลงนามที่วังสราญรมย์ เมื่อวันที่ 8 สิงหาคม พ.ศ. 2510 โดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสมาชิกก่อตั้ง 5 ประเทศ ได้แก่อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ มาเลเซีย สิงคโปร์ และไทย ซึ่งผู้แทนทั้ง 5 ประเทศ ประกอบด้วยนายอาดัม มาลิก (รัฐมนตรีต่างประเทศอินโดนีเซีย) ตุน อับดุล ราชัก บิน ฮุสเซน (รองนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรีกลาโหมและรัฐมนตรีกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติมาเลเซีย) นายนาซิโซ รามอส (รัฐมนตรีต่างประเทศฟิลิปปินส์) นายเอส ราชารัตนัม (รัฐมนตรีต่างประเทศสิงค์โปร์) และพันเอก (พิเศษ) ถนัด คอมันตร์ (รัฐมนตรีต่างประเทศไทย)

          ในเวลาต่อมาได้มีประเทศต่างๆ เข้าเป็นสมาชิกเพิ่มเติม ได้แก่ บรูไนดารุสซาลาม (เป็นสมาชิกเมื่อ 8 ม.ค. 2527) เวียดนาม (วันที่ 28 ก.ค. 2538) สปป.ลาว พม่า (วันที่ 23 ก.ค. 2540) และ กัมพูชา เข้าเป็นสมาชิกล่าสุด (วันที่ 30 เม.ย. 2542) ให้ปัจจุบันมีสมาชิกอาเซียนทั้งหมด 10 ประเทศ

วัตถุประสงค์ของการก่อตั้ง เพื่อส่งเสริมความเข้าใจอันดีต่อกันระหว่างประเทศในภูมิภาค ธำรงไว้ซึ่งสันติภาพเสถียรภาพ และความมั่นคงทางการเมือง สร้างสรรค์ความเจริญก้าวหน้าทางด้านเศรษฐกิจ การพัฒนาทางสังคมและวัฒนธรรมการกินดีอยู่ดีของประชาชนบนพื้นฐานของความเสมอภาคและผลประโยชน์ร่วมกันของประเทศสมาชิก

 

กฎบัตรอาเซียน (ASEAN Charter)

          กฎบัตรอาเซียน เป็นเสมือนธรรมนูญของอาเซียนที่จะวางกรอบทางกฎหมายและโครงสร้างองค์กรเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของอาเซียน ในการดำเนินการตามวัตถุประสงค์และเป้าหมาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งการขับเคลื่อนการรวมตัวเป็นประชาคมอาเซียนภายในปี 2558 (ค.ศ. 2015) ตามที่ผู้นำอาเซียนได้ตกลงกันไว้

กฎบัตรอาเซียนนี้มุ่งหวังให้อาเซียนเป็นองค์การที่มีประสิทธิภาพ มีประชาชนเป็นศูนย์กลาง และเคารพกฎกติกาในการทำงานมากขึ้น ทั้งยังทำให้อาเซียนมีสถานะทางนิติบุคคลเป็นองค์กรระหว่างรัฐบาล (Intergovernmental Organization) โดยผู้นำอาเซียนได้ร่วมกันลงนามในการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 13 ปี พ.ศ. 2550 ที่ประเทศสิงค์โปร์

 

ประชาคมอาเซียน (ASEAN Community)

          ประชาคมอาเซียนประกอบด้วยความร่วมมือ 3 เสาหลัก คือ

          1. ประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียน (ASEAN Political and Security Community – APSC)

          มีวัตถุประสงค์เพื่อเสริมสร้างและธำรงไว้ซึ่งสันติภาพและความมั่นคงของภูมิภาค เพื่อให้ประเทศในภูมิภาคอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข และสามารถแก้ไขปัญหาและความขัดแย้ง โดยสันติวิธี อาเซียนจึงได้จัดทำแผนงานการจัดตั้งประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียน (ASEAN Political-Security Community Blueprint) โดยเน้นใน 3 ประการ คือ

                 1) การมีกฎเกณฑ์และค่านิยมร่วมกัน ครอบคลุมถึงกิจกรรมต่าง ๆ ที่จะร่วมกันทำเพื่อสร้างความเข้าใจในระบบสังคมวัฒนธรรม และประวัติศาสตร์ที่แตกต่างของประเทศสมาชิก ส่งเสริมพัฒนาการทางการเมืองไปในทิศทางเดียวกัน เช่น หลักการประชาธิปไตย การส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชน การสนับสนุนการมีส่วนร่วมของภาคประชาสังคม การต่อต้านการทจริต การส่งเสริมหลักนิติธรรมและธรรมาภิบาล เป็นต้น

                 2) ส่งเสริมความสงบสุขและรับผิดชอบร่วมกันในการรักษาความมั่นคงสำหรับประชาชนที่ครอบคลุมในทุกด้านครอบคลุมความร่วมมือเพื่อเสริมสร้างความมั่นคงในรูปแบบเดิม มาตรการสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจและการระงับข้อพิพาท โดยสันติเพื่อป้องกันสงครามและให้ประเทศสมาชิกอาเซียนอยู่ด้วยกัน โดยสงบสุขและไม่มีความหวาดระแวง และขยายความร่วมมือเพื่อต่อต้านภัยคุกคามรูปแบบใหม่ เช่น การต่อต้านการก่อการร้าย อาชญากรรมข้ามชาติต่าง ๆ เช่น ยาเสพติด การค้ามนุษย์ ตลอดจนการเตรียมความพร้อมเพื่อป้องกันและจัดการภัยพิบัติและภัยธรรมชาติ

                 3) การมีพลวัตและปฏิสัมพันธ์กับโลกภายนอก เพื่อเสริมสร้างบทบาทของอาเซียนในความร่วมมือระดับภูมิภาค เช่น กรอบอาเซียน+3 กับจีน ญี่ปุ่น สาธารณรัฐเกาหลี (เกาหลีใต้) และการประชุมสุดยอดเอเชียตะวันออก ตลอดจนความสัมพันธ์ที่เข้มแข็งกับมิตรประเทศ และองค์การระหว่างประเทศ เช่น สหประชาชาติ

          2. ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (ASEAN Economic Community-AEC)

          มีวัตถุประสงค์เพื่อทำให้อาเซียนมีตลาดและฐานการผลิตเดียวกันและมีการเคลื่อนย้ายสินค้า บริการ การลงทุน  เงินทุน และแรงงานมีฝีมืออย่างเสรี อาเซียนได้จัดทำแผนงาน การจัดตั้งประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (ASEAN Economic Community Blueprint) ซึ่งเป็นแผนงานบูรณาการการดำเนินงานในด้านเศรษฐกิจเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ 4 ด้าน คือ

                 1) การเป็นตลาดและฐานการผลิตเดียว (single market and production base) โดยจะมีการเคลื่อนย้ายสินค้า บริการ การลงทุน และแรงงานมีฝีมืออย่างเสรี และการเคลื่อนย้ายเงินทุนอย่างเสรีมากขึ้น

                 2) การสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันทางเศรษฐกิจของอาเซียน โดยให้ความสำคัญกับประเด็นนโยบายที่จะช่วยส่งเสริมการรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจ เช่น นโยบายการแข่งขัน การคุ้มครองผู้บริโภค สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญา นโยบายภาษี และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน (การเงิน การขนส่ง เทคโนโลยีสารสนเทศ และพลังงาน)

                 3) การพัฒนาเศรษฐกิจอย่างเสมอภาค ให้มีการพัฒนาวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม และการเสริมสร้างขีดความสามารถผ่านโครงการต่าง ๆ

                 4) การบูรณาการเข้ากับเศรษฐกิจโลก เน้นการปรับประสานนโยบายเศรษฐกิจของอาเซียนกับประเทศภายนอกภูมิภาคเพื่อให้อาเซียนมีท่าทีร่วมกันอย่างชัดเจน

          3. ประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน (ASEAN Socio-Cultural Community – ASCC)

          มีวัตถุประสงค์เพื่อทำให้อาเซียนเป็นประชาคมที่มีประชาชนเป็นศูนย์กลาง มีสังคมที่เอื้ออาทรและแบ่งปัน ประชากรอาเซียนมีสภาพความเป็นอยู่ที่ดีและมีการพัฒนาในทุกด้านเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน ส่งเสริมการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน รวมทั้งส่งเสริมอัตลักษณ์อาเซียน (ASEAN Identity) ภายในปี พ.ศ. 2558 โดยได้จัดทำแผนงานการจัดตั้งประชาคมสังคมและวัฒนธรรม  อาเซียน (ASEAN Socio-Cultural Community Blueprint)ซึ่งประกอบด้วยความร่วมมือใน 6 ด้าน ได้แก่

                 1) การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์

                 2) การคุ้มครองและสวัสดิการสังคม

                 3) สิทธิและความยุติธรรมทางสังคม

                 4) ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม

                 5) การสร้างอัตลักษณ์อาเซียน

                 6) การลดช่องว่างทางการพัฒนา

 

          กลไกการดำเนินงาน

          การดำเนินงานของทั้งสามประชาคมถูกกำกับโดยกลไกที่สำคัญ ได้แก่ การประชุมรายสาขาระดับเจ้าหน้าที่อาวุโส และระดับรัฐมนตรี

 

การประชุมเจ้าหน้าที่อาวุโสด้านแร่ของอาเซียน (ASOMM)

          ASOMM หรือ ASEAN Senior Officials Meeting on Minerals เป็นการประชุมระดับเจ้าหน้าที่อาวุโสด้านแร่ โดยดำเนินการพิจารณา หารือ หรือกำหนดกรอบแผนปฏิบัติการ เร่งรัด/ติดตามการดำเนินงานของคณะทำงานด้านต่างๆ และพิจารณาให้ความเห็นชอบในโครงการความร่วมมือระหว่างประเทศสมาชิกอาเซียน ตลอดจนประเทศคู่เจรจาในด้านทรัพยากรแร่ การประชุมฯ นี้จัดให้มีเป็นประจำทุกปีโดยหมุนเวียนการเป็นเจ้าภาพตามพยัญชนะต้นของชื่อประเทศสมาชิกแต่ละประเทศ ดังนั้นจึงเป็นกลไกหลักที่สำคัญกลไกหนึ่งในประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (AEC)

          การพิจารณาในเรื่องต่างๆ ของ ASOMM ล้วนเป็นผลจากการดำเนินงานของคณะทำงานด้านต่างๆ ที่ทำหน้าที่เป็นหน่วยปฏิบัติงาน 4 ด้านคือ

                 1. คณะทำงานด้านสารสนเทศและฐานข้อมูลแร่ (Working Group on Mineral Information and Database, WGMID)

                 2. คณะทำงานด้านการเสริมสร้างศักยภาพบุคลากรด้านแร่ (Working Group on Capacity Building in Minerals, WGCBM)

                 3. คณะทำงานด้านการพัฒนาทรัพยากรแร่อย่างยั่งยืน (Working Group on Sustainable Mineral Development, WGSMD)

                 4. คณะทำงานด้านการค้าและการลงทุนในทรัพยากรแร่ (Working Group on Trade and Investment in Minerals, WGTIM)

          ปัจจุบัน กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ กระทรวงอุตสาหกรรม ทำหน้าที่เป็นผู้แทนหลักของประเทศไทย ใน ASOMM และกรมทรัพยากรธรณี กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ          และสิ่งแวดล้อม ได้รับเชิญให้เข้าร่วมเป็นคณะทำงานใน WGMID

 

การประชุมรัฐมนตรีด้านทรัพยากรแร่ของอาเซียน (AMMin)

          AMMin หรือ ASEAN Ministerial Meeting on Minerals เป็นการประชุมระดับรัฐมนตรีด้านทรัพยากรแร่ โดยทำหน้าที่ประสานความร่วมมือด้านแร่ธาตุร่วมกันระหว่างประเทศสมาชิกในภูมิภาคอาเซียนในการสนับสนุนและส่งเสริมการพัฒนาภาคอุตสาหกรรมแร่ธาตุของอาเซียนทั้งทางด้านวิชาการ การสำรวจ การผลิต และการตลาด เพื่อให้ได้แร่ธาตุที่มีคุณภาพ ไม่กระทบต่อสิ่งแวดล้อม ส่งเสริมให้เกิดการค้าและการลงทุนเพื่อให้มีแร่ธาตุใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนในภูมิภาค กำหนดให้มีการประชุมฯ ทุกๆ 3 ปี และให้จัดต่อเนื่องจากการประชุม ASOMM ไปในคราวเดียวกัน

          ปัจจุบัน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรมปฏิบัติหน้าที่เป็นผู้แทนประเทศไทย