เซอร์คอน, เพทาย ( Zircon )
 

    

เซอร์คอน,เพทาย(Zicon)

ขื่อแร่
มาจากคำว่า Jargon ซึ่งหมายถึงคล้ายเพชร

คุณสมบัติทางฟิสิกส์
รูบผลึกระบบเททราโกนาล มีลักษณะเป็นแท่งยาวมียอดแหลมปิดหัวและทาย แข็ง 7.5 ถ.พ. 4.68 มีความวาวแบบเพชร ใสไม่มีสี สีน้ำตาล เทา เขียว แดง สีผงไม่มีสี ปกติจะแสดงคุณสมบัติโปร่งแสงแต่บางครั้งก็โปรงใส สีขาวและสีผักตบเป็นแร่หุง บางตำราว่ามีในธรรมชาติด้วย

คุณสมบัติทางเคมี
สูตรเคมี Zr(SiO4) มี ZrO2 67.2% และ SiO2 32.8%

ลักษณะเด่นและวิธีตรวจ
สังเกตจากรูปผลึก สี ความวาว ความแข็ง และ ถ.พ. สูง ชนิดผลึกละเอียด เรียกทรายเพทาย จะเรืองแสงสีเหลืองทองภายใต้แสงอัลตร้าไวโอเลตคลื่นสั้น แต่ชนิดผลึกใหญ่เป็นรัตนชาติจะไม่เรืองแสง

 

 

 

 

 

การเกิด
พบเป็นแร่ประกอบหินอันดับรอง(accessory mineral) ในหินอัครนีแทบทุกชนิด โดยเฉาะชนิดแอสิด เช่น หินแกรนิต แกรโนไดออไรต์ ไซอีไนต์ พบมากในหินเนฟิลีนไซอีไนส์ (nepheline syenite) เป็นแร่ซิลิเกตตัวแรก ที่ตกผลึกจากแมกมาที่เย็นตัว นอกจากนี้ยังพบในหินปูน หินไนส์ ชิสต์ และพบเป็นเม็ดแร่กลมๆหรือผลึกเล็กๆ ตามลำธารหรือริมฝั่งทะเลปนกับทองคำ แร่เซอร์คอนในแบบที่เป็นรัตนชาติถูกพบอยู่ในสภาพของกรวดท้องน้ำ

แหล่ง
ในประเทศไทย ชนิดผลึกเล็กละเอียดพบในเหมืองลานแร่ดีบุกทุกๆแห่ง และพบตามชายทะเลทั่วไปเช่น ที่ชายทะเล จ.ชลบุรี ระยอง ประจวบคีรีขันธ์ ชุมพร พังงา ตะกั่วป่า ส่วนมากที่เป็นรัตนชาติหรือพวกผลึกโตๆ พบเกิดร่วมกับหินภูเขาไฟชนิดหินบะซอลต์ พบที่ จ.จันทบุรี ตราด ศรีสะเกษ และที่ อ.เด่นชัย จ.แพร่ พลอยเพทายเป็นที่นิยมในต่างประเทศ มากจนเป็นตลาดค้าพลอยเพทายธรรมชาติของโลก

ประโยชน์
เซอร์คอนที่มีคุณสมบัติโปร่งใสใช้เป็นรัตนชาติ โดยปกติแล้วจะมีสีน้ำตาล และส้มแดง ซึ่งเรียกว่าไฮยาซินท์ (hyacinth) หรือจาซินท์ (jacinth) สำหรับเพทาย หุงจะมีสีฟ้า เซอร์คอนชนิดที่ไม่มีสีหรือมีสีเหลืองหรือสีควันไฟ เรียกว่า จาร์กอน (jargon) เนื่องจากมีลักษณะคล้ายเพชรแต่ราคาต่ำกว่ามาก ดังนั้น ต่อมาจึงเรียก Zircon ZrO2 ที่ได้จากเซอร์คอนใช้ทำเป็นวัสดุทนไฟ (refractory) เช่น ทำเบ้า (crucible) ทองคำขาวทนความร้อนได้สูงมาก ถึง (1,755 ซ.)ใช้ทำอิฐทนไฟและวัตถุดินเผาเคลือบทุกชนิด ใช้เป็นฉนวน สำหรับป้องกันไฟฟ้า ความร้อน ทำผงสีขัด ไส้หลอดไฟฟ้า ผสมยางให้เหนียว หลอดอิเล็กทรอนิกส์ หลอดไฟถ่ายรูป เครื่องควบแน่น X-ray filters ใช้ในการเชื่อมไฟฟ้าเฉพาะแห่ง ฯลฯ โลหะเซอร์โคเนียมบริสุทธิ์นำ ไปใช้ในการสร้างเครื่องกำเนิดปฏิกรณ์ปรมาณู

           
 
© 2559 สงวนลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์โดย กรมทรัพยากรธรณี
ที่อยู่ กรมทรัพยากรธรณี 75/10 ถ.พระรามที่6 แขวงทุ่งพญาไท เขตราชเทวี กทม. 10400 ติดต่อผู้ดูแลเว็บไซต์ : webmaster@dmr.mail.go.th
เว็บไซต์นี้เหมาะสำหรับ IE 9 ขึ้นไป, FireFox 22 ขึ้นไป Google Chrome 28 ขึ้นไป, หน้าจอขนาด 1366x768 pixel