อะพาไทต์ (Apatite)
 

อะพาไทต์ (Apatite)

อะพาไทต์ (Apatite)

ชื่อแร่
     มาจากภาษากรีก Apate ซึ่งหมายถึง Deceit คือ ลวงตา ทั้งนี้ เพราะแร่นี้มีลักษณะเหมือนรัตนชาติหลายชนิด ทำให้เข้าใจผิดบ่อยๆ ดูเหมือนหลอกลวง

อะพาไทต์ (Apatite) คุณสมบัติทางฟิสิกส์
     รูปผลึกระบบเฮกซะโกนาล 6 เหลี่ยม ผลึกเป็นแท่งสั้นๆ หรือมีลักษณะแบนแต่หนาสักหน่อย ปกติหัวท้ายเป็นรูปปิรามิด แต่มักมีปลายตัดนอกจากนี้ อาจมีลักษณะเป็นมวลเมล็ดเนื้อสมานแน่น มีสีเขียวหรือน้ำตาลแก่อ่อนต่างๆกัน หรือมีสีน้ำเงินม่วงและไม่มีสีโปร่งใสถึงโปร่งแสง เนื้อเปราะรอยแตกมักไม่เรียบ หรือ เว้าโค้งน้อยๆ วาวคล้ายแก้วหรือกึ่งขี้ผึ้ง แข็ง 5 เป็น แร่หนึ่งในสเกลความแข็งของโมส์ ใช้มีดพับขูดจะเป็นรอย

คุณสมบัติทางเคมี
     สูตรเคมี Ca5 (F,CI,OH) (PO4)3 ส่วนมากพบ Ca5 F (PO4) fluor-apatite Ca5 CI (PO4)3
hydroxyl-apatite หลอมตัวอยากที่ 5-5.5 ละลายได้ในกรด จะให้ตะกอนสีเหลืองของแอมโมเนียมฟอสโฟโมลิบเดตเมื่อใส่กรดไนตริกเจือจางลงไป สารละลายแอมโนเนียมโมลิบเดตนี้ สลายในกรดเกลืออย่างช้าๆ ผิวแร่จะเปลี่ยนเป็นสีขาวและรูพรุนจะหายไป

ลักษณะเด่นและวิธีตรวจ
     รูปผลึกเด่นชัด ต่างกับเบริลตรงที่มีปิรามิดหัวท้าย ทดสอบดูคุณสมบัติทางเคมีเห็นได้ชัด การตรวจฟอสเฟตนั้นทำโดยบดแร่ที่สงสัยหรือไม่บดก็ได้ ละลายด้วยกรดดินประสิวแล้วจึงใส่แอมโมเนียมโมลิบเดต ถ้ามีฟอสเฟตในแร่ จะได้ตะกอนสีเหลืองของแอมโมเนียมฟอสโฟโมลิบเดต
การเกิดอะพาไทต์เกิดแทรกเป็นแร่ไม่สำคัญของหินต่างๆ ทั้งหินอัคนี หินชั้น และหินแปร เกิดในหินเพกมาไทต์และสายแร่อุณหภูมิต่างๆกัน บางโอกาสได้พบแหล่งใหญ่ๆ หรือเป็นสายแร่ร่วมกับหินชนิดเบสิก
     อะพาไทต์แบบที่มีผลึกละเอียดเนื่อสมานแน่น เรียกคอลโลเฟน (Collophane) เป็นส่วนประกอบสำคัญของหินฟอสเฟตและกระดูกที่เป็นซากดึกดำบรรพ์ เพราะจากการศึกษาโดยเอกซเรย์ พบว่า คอลโลเฟนเป็นเพียงแบบหนึ่งของอะพาไทต์เท่านั้น มีลักษณะเป็นก้อนแข็งกลมๆ หรือมนๆ มักไม่บริสุทธิ์และแคลเซียมคาร์บอเนต

แหล่ง
     ในประเทศไทย พบได้ทั่วไป ในแหล่งแร่ดีบุกโดยเฉพาะที่เกิดจากสายเพกมาไทต์
ต่างประเทศ พบในประเทศนอร์เวย์ สวีเดน สเปน สวิตเซอร์แลนด์ แหล่งผลิตที่ใหญ่ของโลกอยู่ที่ Kola Peninsula ใกล้เมือง Kirovsk ในสหพันธรัฐรัสเซีย แหล่งฟอสฟอไรต์ที่สำคัญทางการค้า พบในประเทศฝรั่งเศษ เบลเยี่อม สเปน โดยเฉพาะในตูนิเซีย แอลจีเรีย โมร็อกโก และ สหรัฐอเมริกา

ประโยชน์
     อะพาไทต์ใช้ประโยชน์ในการทำปุ๋ยอย่างกว้างขวาง ชนิดผลึกโปร่งใส สีสวยงามใช้เป็นรัตนชาติ แม้จะอ่อนไปหน่อยแต่ก็นิยมใช้กันไม่น้อย

 

อะพาไทต์ (Apatite)