ทองคำ( Gold )
 

ชื่อแร่
ทองคำ (Gold)

คุณสมบัติทางฟิสิกส์
ลักษณะที่พบทั่วไปนั้นเป็นเกล็ดหรือเม็ดกลมหรืออาจพบเป็นก้อนใหญ่ ที่เป็นรูปผลึกนั้นหาได้ยาก และไม่สมบูรณ์ รูปผลึกอยู่ในระบบไอโซเมทริกแบบออกตะฮีดรอน สีเหลืองเข้มหรืออ่อนจาง เพราะมีเงินปนมากกว่า 20 เปอร์เซ็นต์ และจะเรียก electrum วาวโลหะ สีผงละเอียดเหมือนสีตัว แข็ง 2.5-3 ตีแผ่เป็นแผ่นบาง ๆ ได้ ถ.พ. 15-19 ซึ่งแล้วแต่มลทิน ถ้าบริสุทธิ์จะมี ถ.พ. 19.3 ความบริสุทธิ์ของทองคำคิดเป็นกะรัตหรือไฟน์เนส (Karat or Fineness) ทองคำบริสุทธิ์จะเท่ากับ 24 กะรัต หรือ 100 ไฟน์ ทอง 14 กะรัต (14K) คือโลหะผสมที่มีทองคำ 14 ส่วน อีก 10 ส่วนเป็นโลหะอื่น ๆ เช่น เงิน นิกเกิล ทองผสมโลหะอื่นจะแข็งขึ้น

คุณสมบัติทางเคมี
สูตรเคมี Au ทองมักเกิดผสมกับเงินหรือธาตุอื่น เช่น Cu, Fe, Te ละลายในกรดกัดทอง (aqua regia) ถ้ามีเงินปนมากจะเกิด AgCl ค้างอยู่





ทองคำ (Gold)

ลักษณะเด่นและวิธีตรวจ
หนักมาก เพราะ ถ.พ. สูงให้คะเนดูด้วยมือก็พอรู้ สีเหลือง วาวโลหะ ดูคล้ายไพไรต์ และคาลโคไพไรต์มากจนเข้าใจผิดกันบ่อย ๆ แต่แร่พวกหลังนี้เปราะร่วนและเบากว่าทอง และละลายในกรดไนตริก จึงดูต่างจาก ทองได้โดยง่าย ตรวจดูสีผงละเอียด จะเป็นสีทองเสมอ อ่อนและทุบเป็นแผ่นบาง ๆ ได้ง่าย ดัดและดึงเป็นเส้นได้ ละลายในกรดกัดทองเท่านั้นกรดธรรมดาไม่สามารถจะลายทองได้ หลอมตัวชั้นที่ 3

การเกิด
เกิดในแหล่งต่าง ๆ คือในสายแร่หรือทางแร่ เช่น สายควอรตซ์ปนกับไพไรต์ คาลโคไพไรต์ กาลีนา สฟาเลอไรต์ ในลานแร่ซึ่งมีธารน้ำไหลผ่าน มักปนอยู่กับแร่หนักอื่น ๆ และทนทานต่อการ สึกกร่อน เช่น จำพวกแมกนีไทต์ อิลเมไนต์ การ์เนต เซอร์คอน และแร่ทองคำขาว

แหล่งแร่ทองในประเทศไทยพบทั้งในสายแร่และในลานแร่ แหล่งทองที่มีชื่อเสียงแหล่งหนึ่งคือที่โต๊ะโม๊ะ จ.นราธิวาส เป็นแหล่งในสายแร่ทองเกิดอยู่ใน สายแร่เขี้ยวหนุมาน ซึ่งตัดผ่านขึ้นมาใน หินไมกาซิสต์ หินแกรนิต และหินไดออไรต์ ในบริเวณนี้เคยมีการร่อนทองทราย (ทองละเอียดขนาดทราย) ในลำห้วยมานานหลายสิบปีจนเป็นอาชีพ ต่อมามีการทำเหมือง โดยวิธีเหมืองอุโมงค์ตาม สายแร่ในสมัยนั้นได้เงินค่าแร่ทองปีละ 8 แสนกว่าบาท ปัจจุบันนี้ไม่มีการทำเหมืองทองแล้ว แต่ก็ยังมีการร่อนทองอยู่บ้าง

สำหรับแหล่งทองในลานแร่นั้น เกิดเนื่องจากหินที่มีทองเกิดอยู่ได้ผุพังสลายตัวไปตามธรรมชาติ ทองก็จะถูกน้ำ พาไป จากแหล่งเดิม แต่ทองหนักมากและผุสลายได้ยาก ก็จะตกจมสะสมตามท้องธาร ปนกับกรวดทรายมาก ๆ ขึ้นจนเกิดเป็น แหล่งทองที่สำคัญ ชาวบ้านได้พบก็พากันไปร่อนมาขายเป็นอาชีพ นานไปทองหมดต้องเลิก เช่น แหล่งทองที่ อ.บางสะพาน จ.ประจวบคีรีขันธ์

แหล่ง

ในประเทศไทย ได้พบทองถึง 28 จังหวัด จนได้ชื่อเป็นสุวรรณภูมิ แหล่งที่สำคัญมาแต่โบราณ ได้แก่ ที่กบินทร์บุรี จ.ปราจีนบุรี โต๊ะโม๊ะ จ.นราธิวาส ท่าตะโก จ.ลพบุรี ป่าร่อน
อ.บางสะพาน จ.ประจวบคีรีขันธ์ ห้วยหลวง จ.เชียงราย บ้านคำด้วง จ.อุดรธานี ฯลฯ บริเวณพื้นที่ที่มีศักยภาพทางแร่ทองคำสูง ปัจจุบัน (2535) มีด้วยกัน 9 บริเวณ (ดูเรื่องทรัพยากรแร่ในประเทศไทย)

ต่างประเทศ พบที่ทรานสวาล (Transvaal) ประเทศแอฟริกาใต้ สหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย สหพันธรัฐรัสเซีย แคนาดา เม็กซิโก บราซิล ชิลี โคลัมเบีย
โรมาเนีย จีน และอินเดีย

ประโยชน์
เป็นโลหะมีค่าสูง ทำเครื่องประดับ ทำเหรียญสตางค์ และใช้ในวงการทันตแพทย์ ส่วนมาก ได้จากทองคำ ธรรมชาติ ที่เป็นสารประกอบเพียงเล็กน้อย