อิลเมไนต์ ( Ilmenite )
 

ชื่อแร่
อิลเมไนต์ มาจากชื่อภูเขาอิลเมน ( Ilmen ) ในประเทศรัสเซีย แร่ประเภทเดียว กับอิลเมไนต์ คือ แร่ ไกคีไลต์ ( Geikielike : MgTio ) ซึ่งมาจากซื่อของ SirArchibald Geikie เป็นนักธรณีวิทยาชาวอังกฤษ กับแร่ ไพโรฟาไนต์ ( Porophanite : MnTio ) มาจากภาษากรีกว่า Pyro หมายถึง fire ( ไฟ ) และ Phane หมายถึง appear คือ เป็นแร่ที่มีสีทองราวกับไฟ

คุณสมบัติทางฟิสิกส์
รูปผลึกระบบเฮกซะโกนาลผลึกมักจะเป็นแผ่นหนาหรือเป็นชั้น ผลึก มักจะใกล้เคียงกับฮีมาไทต์ อาจพบเป็นแผ่นบางๆ ซ้อนๆ กัน ปกติจะมีเนื้อสมานแน่น หรือเป็นมวลเมล็ดเท่าเม็ดทราย แข็ง 5.5-6 ถ.พ 4.7 ความวาวคล้ายโลหะหรือกึ่งโลหะ สีดำ แบบเหล็ก สีผงละเอียดดำหรือแดงน้ำตาล อาจมีคุณสมบัติแม่เหล็กได้สูง โดยไม่ต้องเผาให้ร้อน เนื้ออับแสง ( Opaque )



อิลเมไนต์ ( Ilmenite )


คุณสมบัติทางเคมี

สูตรเคมี FeTio3 มี Fe 36.8% Ti 31.6% และ O 31.6% อัตราส่วน ระหว่างไทเทเนียมกับเหล็กแปรเปลี่ยนได้มาก ถ้ามีเหล็กออกไซด์ มากไปอาจจะเป็นเพราะมีฮีมาไทต์เป็นมลทิน แมกนีเซียมและ แมงกานีสอาจพบในอิลเมไนต์ เนื่องจากสามารถแทนที่เหล็กในแร่นี้ได้

ลักษณะเด่นและวิธีตรวจ
มักเป็นผลึกแบนๆมากและบางครั้งอาจเห็นหกเหลี่ยมได้ อิลเมไนต์ต่างจากฮีมาไทต์ตรงสีผงละเอียด และต่างจากแมกนีไทต์ตรงที่มีคุณสมบัติแม่เหล็กอ่อนกว่า แต่ในกรณีที่แมกนีไทต์เกิดซ้อนอยู่ด้วยกัน ก็จำเป็นต้องตรวจดูคุณสมบัติทางเคมี โดยละลายผงป่นในกรดเกลือแล้วใส่ดีบุกจะได้ตะกอนสีม่วงอินเมไทต์ไม่หลอมตัว ถ้าเผาจะมีคุณสมบัติเป็นแม่เหล็ก

การเกิด
เกิดเป็นตัวเคลือบในลักษณะเป็นชั้นหรือรูปเลนส์ในหินไนส์และ หินแปรชนิดอื่นๆ ได้พบในสายแร่หรือมวลสารที่เป็นผลการแยกตัว ของหินหนืด มีส่วนสัมพันธ์กับแมกนีไทต์และเป็นแร่ไม่สำคัญ ในหินอัคนี ปนอยู่ ในทรายร่วมกับแมกนีไทต์ รูไทล์ เซอร์คอนและ โมนาไซต์พบเสมอ ในแหล่งแร่ดีบุก

แหล่ง
ในประเทศไทย ขนาดเล็กเท่าเม็ดทรายพบในแหล่งดีบุกทั่วๆไป เช่นที่ จ.กาญจนบุรี ประจวบคีรีขันธ์ พังงา ภูเก็ต ระนอง ตะกั่วป่า ฯลฯ สีคล้ายดีบุกจนทำให้เข้าใจผิดกันมาก พวกทำเหมืองแร่ดีบุก มักเรียกว่า ขี้แร่ (อามัง) ชนิดที่เป็นแผ่นบางๆ ซ้อนๆ กัน พบในแหล่งพลอยที่จันทบุรี และตราด

ต่างประเทศ พบมากที่ Kragero และ แหล่งอื่นๆ ในนอร์เวย์ ฟินแลนด์ ในลักษณะเป็นผลึกพบที่ Miask ในภูเขาอิลเมน สหพันธรัฐเซีย อินเดีย บราซิล มีการทำเหมืงจากทรายชายฝั่งเป็นปริมาณมาก

ประโยชน์
เป็นต้นกำเนิดให้ไทเทเนียม สารประกอบไทเทเนียมออกไซด์นำมาใช ้เป็นแม่สีเป็นจำนวนมากแทนแม่สีเก่าซึ่งเป็นสารประกอบตะกั่ว เนื่องจากมีคุณสมบัติพิเศษ สามารถเป็นวัตถุในการสร้างเครื่องบินทั้งส่วน ที่เป็นโครงสร้างและเครื่องยนต์ อิลเมไนต์ไม่สามารถจะใช้ ้เหมือนสินแร่เหล็หได้เพราะถลุงยาก แต่ ่ของผสมอิลเมไนต์ แมกนีไทต์และอิลเมไนต์-ฮีมาไทต์ นำมาแยก ก็จะได้ทั้งไทเทเนียมและะเหล็ก