โอพอล , โอปอ ( Opal )
          

ชื่อแร่
มาจากภาษาสันสกฤตว่า อุปาลา (upala) หมายถึง หินหรือหินมีค่า

คุณสมบัติทางฟิสิกส์
ไม่มีรูปผลึก (Amorphous) มักจะมีลักษณะคล้ายพวงองุ่น (bortryoidal) หรือ คล้ายๆ หินย้อย (Stalactitic) รอยแตกเว้ากึ่งๆโค้ง แข็ง 5-6 ถ.พ. 1.9-2.2 วาวคล้ายแก้ว บางครั้งก็วาวคล้ายยางสนสีอาจจะเป็นสีขาว ไม่มีสี สีเหลือง แดง น้ำตาล เขียว เทา และน้ำเงิน ขึ้นกับมลทินที่เข้ามาเจือปนอยู่ บางครั้งจะแสดงคุณสมบัติโอปอเลสเซนส์ (Opalescence) คือ เมื่อขยับไปมาจะเล่นสีได้ เนื้อมีลักษณะโปร่งใส ถึง โปร่งแสงเนื้อดูเกือบทึบก็มี

คุณสมบัติทางเคมี
สูตรเคมีคล้ายควอรตซ์ แต่มีโมเลกุลของน้ำปนอยู่ด้วย คือ Sio2 nH2O ไม่หลอมละลาย (infusible) ไม่ละลาย (insoluble) มีปฏิกิริยาเคมีคล้ายกับ ควอรตซ์ เผาในหลอดทดลองปิดจะมีน้ำเกาะข้างหลอดทดลอง


โอปอ (Opal)

ลักษณะเด่นและวิธีตรวจ

แตกต่างจากแร่ควอรตซ์ ชนิดที่มีเนื้อเนียนละเอียด (cryptocrystalline varieties) ตรงที่แข็งน้อยกว่าและ ถ.พ. ต่ำกว่า และมีโมเลกุลของน้ำเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย ดรรชนีหักเหต่ำเหมือนพวกแก้วตรวจสอบได้เร็วด้วยคุณสมบัติทางแสง บางชนิดเรืองแสงภายใต้แสงอัลตราไวโอเลตชนิดของโอปอ
1. โอปอมีค่า Precious opal โอปอชนิดนี้จะมีสีขาว สีน้ำนม สีน้ำเงิน และสีเหลือง บางแหล่งก็มีสีเข้มกว่านี้ เช่น ที่เรียกว่าโอปอดำ (black opal) เนื้อมีลักษณะโปร่งแสงเล่นสีได้เมื่อขยับไปมา โอปอมีสีส้มสดและสีแดงอย่างเปลวไฟเรียกว่า fire opal
2. โอปอธรรมดา Common opal สีขาวน้ำนมเหลือง เขียว แดง น้ำตาล และสีอื่นๆ ไม่มีการ
สะท้อนแสงภายในเหมือน precious opal
3. ไฮยาไลต์ Hyalite เป็นโอปอที่ใสสะอาด ไม่มีสีผิวหน้าจะกลมคล้ายพวงองุ่น
4. เกย์เซอไรต์ Geyserite หรือ Siliceous sinter เป็นโอปอที่เกิดจากน้ำพุร้อน (hot spring)
เช่น โอปอที่เยลโลสโตน เนื้อดูผุร่วนกว่าธรรมดา
5. ไม้เนื้อโอปอ Wood opal เป็นซากดึกดำบรรพ์ของไม้ที่มีสารพวกซิลิกาเข้าไปแทนที่ส่วน
ต่างๆ ของลำต้น ซึ่งมักสลับกับเนื้อคาลซิโดนี
6. ดินเบา หรือ ไดอะทอไมต์ Diatomite มีเนื้อละเอียดคล้ายชอล์ก เกิดจากการสะสมตัวของซาก
ดึกดำบรรพ์ พวกไดอะตอม ซึ่งเนื้อจริงๆ ของไดอะทอไมต์มีส่วนประกอบเหมือนโอปอนั่นเอง
 

การเกิด
พบตามช่องว่างในหินอัคนี และหินชั้นที่มีกำเนิดเกี่ยวข้องกับน้ำร้อนในธรรมชาติ (hot water) อาจจะเกิดโดยการเข้าไปแทนที่ซากต้นไม้ โอปอที่พบ ในหินชั้นเกิดจากการสะสมตัวของสัตว์ทะเลที่เปลือกของมันเป็นพวกซิลิกา

แหล่ง
-ในประเทศไทย ไดอะทอไมต์พบใน จ.ลำปาง โอปอธรรมดาพบที่ลำนารายณ์ จ.ลพบุรี ไม้เนื้อโอปอพบที่ จ.นครราชสีมา เกิดในแหล่งแร่ฟลูออไรต์ที่บ้านปาง จ.ลำพูน

-ต่างประเทศ พบที่ประเทศฮังการี เม็กซิโก ฮอนดูรัส และออสเตรเลีย มีโอปอที่สวยงามและมีชื่อเสียง พบที่นิวเซาท์เวลล์ โอปอสีดำพบที่รัฐเนวาดา และไอดาโฮ ไดอะทอไมต์พบที่รัฐแคลิฟอร์เนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา


ประโยชน์

ใช้ในลักษณะที่เป็นรัตนชาติ โดยนำมาเจียระไนเป็นพลอยรูปหลังเต่า โอปอขนาดใหญ่ๆ จะมีราคาสูง สำหรับดินเบา (ไดอะทอไมต์) ใช้ทำเป็นผงขัด ผงกรอง (Filtration powder) ใช้ทำฉนวนไฟฟ้า และใช้เติมลงไปในสารใดๆ เพื่อเพิ่มน้ำหนัก (filler)
 

โอปอ (Opal)