ออร์โทเคลส (Orthoclase)
ออร์โทเคลส (Orthoclase)
ผลึกอยู่ในระบบหนึ่งแกนเอียง รูปผลึกเป็นแท่งสั้น ๆ มักเกิดเป็นผลึกใหญ่ หรือมวลก้อนที่มีแนวแตกเรียบหยาบ ๆ จนถึงเป็นมวลเม็ด ที่เป็นผลึกขนาดเล็กและจุรณผลึกพบได้ยาก ที่พบทั่วไปในหินมักจะไม่แสดงรูปผลึก สีอาจเป็นสีขาว เทา เหลืองน้ำตาล ฟ้าจาง เขียวจาง สีแดงเข้ม หรือไม่มีสี สีผงสีขาว ความแข็ง 6 เปราะ ความถ่วงจำเพาะ 2.57 วาวแบบแก้ว โปร่งแสง ถึงทึบแสง แนวแตกเรียบสมบูรณ์ 2 แนวทํามุม 90° อะดูลาเรีย (adularia) เป็นออร์โทเคลส ชนิดไม่มีสีและโปร่งใสถึงโปร่งแสง ซึ่งมีสมบัติการเล่นสีเหลือบนวลขาวคล้ายแสงจันทร์ เรียกว่า “มูนสโตน หรือจันทรกานต์” (moonstone) อะดูลาเรียมาจากชื่อแหล่งที่พบ คือ Adular mountains ในประเทศสวิตเซอร์แลนด์
สูตรเคมี KAlSi3O8 มี K2O 16.9% Al2O3 18.4 % SiO2 64.7% ออร์โทเคลส และไมโครไคลน์เป็นแร่เฟลด์สปาร์ชนิดหนึ่ง ที่มีโพแทสเซียมเป็นองค์ประกอบหลักจึงรวมเรียกว่า “โพแทสเซียมเฟลด์สปาร์” โซเดียมอาจไปแทนที่โพแทสเซียมได้บ้าง
ดูจากสี ความแข็ง และแนวแตกเรียบ ต่างจากเฟลด์สปาร์ชนิดอื่นตรงที่มีแนวแตกเรียบตั้งฉากกัน ติดไฟได้แต่ยาก ไม่ละลายในกรด เมื่อตรวจสมบัติทางแสงจะเห็นแนวผลึกแฝด
เป็นแร่องค์ประกอบหลักของหินแกรนิต หินแกรโนไดออไรต์ และหินไซอีไนต์ ซึ่งแข็งตัวหรือเย็นตัวที่ระดับลึกปานกลางและค่อนข้างเร็ว เพราะหากเย็นตัวช้าจะเกิดเป็นแร่โพแทสเซียม เฟลด์สปาร์ชนิดไมโครไคลน์ อาจเกิดจากสารละลายน้ำร้อน ในหินเพกมาไทต์ เป็นเศษชิ้นแร่ในหินทรายอาร์โคซิก หินทรายและหินกรวด ในหินแปรพบในหินไนส์หรือหินชีสต์ที่มีการตกผลึกใหม่ โดยเกิดร่วมกับแร่ควอตซ์ มัสโคไวต์และแอลไบต์
ประเทศไทย พบในหินแกรนิต เพกมาไทต์ และหินไนส์ทุกแหล่ง แหล่งใหญ่พบในเพกมาไทต์ที่จังหวัดราชบุรี เชียงใหม่ ลำพูน แม่ฮ่องสอน กาญจนบุรี อุทัยธานี ตาก และนครศรีธรรมราช
ต่างประเทศ มูนสโตนพบที่มลรัฐนิวเม็กซิโก ประเทศสหรัฐอเมริกา ชนิดอื่น ๆ พบได้ในมลรัฐโคโลราโด เนวาดา เมน และนิวแฮมป์เชียร์ ชนิดสีเหลืองใสเกิดอยู่ในเพกมาไทต์พบในประเทศมาดากัสการ์ มีชื่อเสียงในด้านเป็นรัตนชาติที่สวยงาม นอกจากนี้ ยังพบในอิตาลี (ที่ Baveno) เชโกสโลวะเกีย สกอตแลนด์ สวิตเซอร์แลนด์ (พบเกิดอยู่ในโพรงของหินแปร) เยอรมนี รัสเซีย สเปน ออสเตรีย นอร์เวย์ อังกฤษ ญี่ปุ่น ไอร์แลนด์ มาดากัสการ์ พม่า และแทนซาเนีย เป็นต้น
ส่วนใหญ่ใช้ในอุตสาหกรรมเครื่องเคลือบ โดยนำไปผสมกับดินเคลย์และควอตซ์ เมื่อเผาที่อุณหภูมิสูง ๆ เฟลด์สปาร์จะหลอมละลาย และจะเป็นตัวประสาน (Cement) ในเครื่องเคลือบ นอกจากนี้ ใช้ในอุตสาหกรรมแก้ว ผลึกที่ใสและ ใหญ่ใช้เป็นอัญมณี ทางผลึกศาสตร์แร่เฟลด์สปาร์ใช้ประโยชน์ในการศึกษาลักษณะผลึกแฝด และสิ่งแวดล้อมขณะเกิดของหิน