ทัลก์ (Talc)
ทัลก์ (Talc)
ผลึกอยู่ในระบบสามแกนเอียง ลักษณะของผลึกเป็นแผ่นหนารูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูนและรูปหกเหลี่ยม แผ่นแร่มักเกาะกันเป็นกลุ่มแสดงริ้วลายขนาน หรือแผ่เป็นรูปรัศมี หากเป็นมวลเนื้อแน่นเรียกว่า “สตีไทต์” (steatite) หรือ “หินสบู่” (soapstone) สีเขียวแอปเปิ้ล เทา ขาว หรือขาวเงิน สำหรับหินสบู่จะมีสีเทาแก่หรือเขียว ลื่นมือ ลักษณะที่เป็นแผ่นบาง ๆ จะโค้งงอได้แต่คืนรูปกลับเองไม่ได้ ใช้มีดตัดเป็นชิ้นได้ ความแข็ง 1 จึงขีดเส้นบนผ้าได้ ความถ่วงจำเพาะ 2.7-2.8 วาวแบบมุกและแบบน้ำมันฉาบ แนวแตกเรียบสมบูรณ์
สูตรเคมี Mg3(Si4O10)(OH)2 มี MgO 31.7% SiO2 63.5% และ H2O 4.8% อาจมีนิกเกิลปนบ้างเล็กน้อย หลอมตัวอยากขั้นที่ 5 ไม่มีปฏิกิริยากับกรด ถ้าทำให้ชุ่มด้วย Cobalt nitrate แล้วเผาจะมีสีม่วงอ่อน
ดูจากลักษณะผลึกที่เป็นแผ่นบางคล้ายไมกา แนวแตกเรียบ อ่อนจนเล็บขูดเข้าและลื่นมือ ตรวจดูคุณสมบัติทางเคมี
เป็นแร่ทุติยภูมิ ซึ่งเกิดจากการแปรสภาพทางเคมีของหินเดิมจำพวกหินอัลตราเบสิกและแร่ที่เป็นองค์ประกอบของแมกนีเซียมซิลิเกต เช่น โอลิวีน ไพรอกซีน และแอมฟิโบล เป็นลักษณะของหินแปรเกรดต่ำ เป็นส่วนประกอบเกือบทั้งหมดของหินสบู่ อาจพบเกิดเป็นส่วนประกอบสำคัญของหินแปรพวกชีสต์ เช่น หินทัลก์ซีสต์ แร่ที่อาจพบอยู่ด้วย ได้แก่ ควอตซ์ ไพรอกซีน แอมฟิโบล เซอร์เพนทีน โดโลไมต์ และแมกนีไซต์
ประเทศไทย แหล่งผลิตที่สำคัญอยู่ที่จังหวัดอุตรดิตถ์ นอกจากนี้ พบที่จังหวัดกำแพงเพชร เพชรบูรณ์ และจันทบุรี
ต่างประเทศ แหล่งผลิตที่สำคัญอยู่ที่ประเทศจีน สหรัฐอเมริกา อินเดีย ฟินแลนด์ ฝรั่งเศส ออสเตรีย บราซิล และออสเตรเลีย แหล่งอื่น ๆ พบที่ประเทศรัสเซีย อิตาลี สเปน อิหร่าน แคนาดา อียิปต์ และเกาหลีเหนือ เป็นต้น
ส่วนมากใช้ทัลก์และหินสบู่ในรูปผงฝุ่นเป็นส่วนผสมทำสี เครื่องปั้นดินเผา ยาง ยาฆ่าแมลง กระเบื้องมุงหลังคา กระดาษ เครื่องสำอาง เช่น แป้งฝุ่นทาหน้า เป็นต้น เจียนเป็นแท่งใช้ขีดบนผ้าและโลหะให้เป็นรูปรอบตามแบบที่ต้องการ ทัลก์บริสุทธิ์ชนิดเกรดสูงใช้ทำสวิตซ์ไฟ เป็นฉนวนป้องกันไฟฟ้ารั่ว นอกจากนี้ แผ่นหินสบู่หรือทัลก์ใช้ทำแผ่นหน้าโต๊ะ