แพลจิโอเคลสเฟลด์สปาร์ (Plagioclase feldspar)
แพลจิโอเคลสเฟลด์สปาร์ (Plagioclase feldspar)
ผลึกอยู่ในระบบสามแกนเอียง โดยทั่วไปมีผลึกเป็นรูปแบนหนา สำหรับอะนอร์ไทต์อาจพบเป็นแบบแท่งได้ มักเกิดเป็นผลึกแฝด ตรงผิวหน้าผลึกหน้าหนึ่งหรือทั้งหน้าตรงข้ามจะมีร่องถี่ขนานเห็นได้ชัดมากมาย มีทั้งแบบเป็นมวล หรือเป็นมวลเม็ด สีอาจเป็นสีขาว สีเทา สีเขียว สีเหลือง สีแดงเข้มหรือไม่มีสี ความแข็ง 6 ความถ่วงจำเพาะของแอลไบต์ 2.62 จะค่อย ๆ เพิ่มขึ้นเมื่อมีแคลเซียมเพิ่ม ซึ่งความถ่วงจำเพาะของอะนอร์ไทต์จะสูงที่สุด 2.76 โปร่งใสถึงโปร่งแสง วาวแบบแก้วและแบบมุก อาจเห็นการเล่นสีได้ด้วย โดยเฉพาะในแพลจิโอเคลสชนิดแลบราโดไรต์และแอนดีซีน แนวแตกเรียบ 2 แนวเอียงทำมุมกัน
แพลจิโอเคลสเฟลด์สปาร์ เป็นแร่เฟลด์สปาร์กลุ่มหนึ่ง มีสูตรเคมีทั่วไป (Na, Ca)Al(Si, Al)Si2O8 ผลึกอยู่ในระบบสามแกนเอียง เป็นกลุ่มแร่สามัญในกลุ่มแร่ประกอบหิน มีสมบัติเป็นผลึกผสมเนื้อเดียว คือ แร่แต่ละชนิดในกลุ่มจะมีส่วนประกอบ ของ NaAlSi3O8 (แอลไบต์ หรือ Ab) และ CaAl2Si2O8 (อะนอร์ไทต์ หรือ An) ในสัดส่วนต่าง ๆ กัน โดยดูจากส่วนประกอบ Ab+An = 100 ซึ่งชื่อแร่ จะเรียกโดยถือจากสัดส่วนของ An ที่เพิ่มขึ้น ดังนี้
แอลไบต์ (albite) An 0-10
โอลิโกเคลส (oligoclase) An 10-30
แอนดีซีน (andesine) An 30-50
แลบราโดไรต์ (labradorite) An 50-70
ไบโทว์ไนต์ (bytownite) An 70-90
อะนอร์ไทต์ (anorthite) An 90-10
แตกต่างจากเฟลด์สปาร์ชนิดโพแทสเซียม ตรงที่มีร่องถี่ขนานเป็นจำนวนมาก พวกโพแทสเซียมชนิดโซดาสูงจะให้เปลวไฟโซเดียมที่ชัดเจน ชนิดที่มีไลม์สูงทำปฏิกิริยากับกรดเกลือแล้วกลายเป็นซิลิกาเจล ชนิดแอลไบต์เมื่อเผาไฟจะเห็นเป็นสีฟ้าเรืองแสงตามขอบ หน้าผลึกแร่มักขีดด้วยมีดแทบไม่เข้า ชนิดย่อยวินิจฉัยได้จากผลวิเคราะห์เคมีหรือการตรวจสมบัติทางแสง อย่างไรก็ตาม อาจแยกชนิดอย่างคร่าว ๆ ได้โดยการหาความถ่วงจำเพาะของแร่
แพลจิโอเคลสเฟลด์สปาร์เป็นแร่ประกอบหินซึ่งพบอย่างกว้างขวางและในปริมาณที่มากกว่าโพแทสเซียมเฟลด์สปาร์ โดยพบทั้ง ในหินอัคนี หินแปร และหินตะกอน การแบ่งชนิดของหินอัคนีส่วนใหญ่ใช้ดูปริมาณของเฟลด์สปาร์เป็นหลัก คือ ถ้ามีปริมาณของซิลิกาในหินมากขึ้นเท่าไร หินนั้นก็จะยิ่งมีสีอ่อน และมีโพแทสเซียมเฟลด์สปาร์รวมทั้งแพลจิโอเคลสจำพวกโซเดียมมากขึ้นเท่านั้น
ประเทศไทย พบที่ตำบลหาดส้มแป้น อำเภอเมือง จังหวัดระนอง
ต่างประเทศ พบที่ประเทศสหรัฐอเมริกา แคนาดา ฟินแลนด์ มาดากัสการ์ นอร์เวย์ ญี่ปุ่น คาบสมุทรสแกนดิเนเวีย และแหล่งอื่น ๆ
ใช้ประโยชน์ได้น้อยกว่าโพแทสเซียม แอลไบต์ใช้ในอุตสาหกรรมเครื่องเคลือบดินเผาเช่นเดียวกับออร์โทเคลส แลบราโดไรต์ ซึ่งแสดงคุณสมบัติในการเล่นสี (labradorescence) จึงนำมาขัดทำหินประดับ ส่วนแร่อื่น ๆ ที่แสดงสมบัติแบบโอปอ (Opalescent) คือ เหลือบเคลื่อนไปมาได้ มีสีเหลืองนวลคล้ายแสงจันทร์ วาวแบบมุก นำมาเจียระไนเป็นพลอยประดับ ถือเป็นรัตนชาติชนิดหนึ่ง เรียกว่า “มูนสโตน” (moonstone) หรือ “มุกดาหาร”