แบไรต์ (Barite)
แบไรต์ (Barite)
ผลึกอยู่ในระบบสามแกนต่าง ผลึกมักจะเป็นแผ่นหนา ยาวขนานไปกับฐานของผลึกหรือรูปแท่งเหลี่ยม ๆ หรือพบเป็นผลึกเกิดรวมเป็นกลุ่มคล้ายกลีบดอกกุหลาบ เรียก “crested barite” หรือ “barite roses” อาจพบเป็นลายชั้น หนา เป็นมวลเม็ด หรือแบบเนื้อด้านเหมือนดิน ใสไม่มีสี สีขาว หรือมีเฉดสีอ่อน ๆ ของน้ำเงิน เหลือง หรือแดงอ่อน สีผงสีขาว ความแข็ง 3-3.5 ความถ่วงจำเพาะ 4.5 ซึ่งจัดเป็นแร่อโลหะที่หนักผิดปกติแร่หนึ่ง โปร่งใสถึงโปร่งแสง วาวแบบแก้ว หรือแบบมุก รอยแตกแบบก้นหอย มีแนวแตกเรียบ สมบูรณ์ 2 แนว
สูตรเคมี BaSO4 มี BaO 65.7% SO3 34.3% อาจมีธาตุสตรอนเซียมหรือตะกั่ว เข้าแทนที่แบเรียมได้ เมื่อทดสอบด้วยการเผาให้เปลวไฟสีเขียว
เป็นแร่ที่หนักตึงมือรู้สึกได้ทันที ดูลักษณะรูปผลึกเป็นแผ่นหนา มุมเฉียง คล้ายสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน และมีแนวแตกเรียบสมบูรณ์ 2 แนว มีดขีดเข้า
เป็นแร่ที่พบทั่วไปชนิดหนึ่ง แบไรต์เกิดได้หลายแบบ อาจพบได้ในหินอัคนี หินตะกอน และหินแปร แบ่งออกได้เป็น 3 แบบ คือ แหล่งแร่แบบสายแร่และกระเปาะแร่ แหล่งลานแร่พลัด และแหล่งลานแร่ ปกติมักพบเกิดเป็นกากแร่ในสายแร่น้ำร้อนร่วมกับสินแร่จำพวกเงิน ตะกั่ว สังกะสี ทองแดง โคบอลต์ แมงกานีส และพลวง บางครั้งอาจพบเกิดเป็นสายแร่ร่วมกับแคลไซต์ ตัดผ่านหินปูน หรือพบเกิดเป็นก้อนแร่ตกค้าง (residual masses) ในดินเหนือหินปูน หรือเป็นวัตถุประสานในหินทราย
ในประเทศไทย พบเกิดเป็นสายแร่แทรก ในบริเวณที่มีรอยแตกหรือรอยเลื่อน โดยมีความ สัมพันธ์กับหินแกรนิตยุคคาร์บอนิเฟอรัสและไทรแอสซิก พบมากทางภาคตะวันตกของประเทศ นอกจากนี้ ยังพบแบไรต์เกิดร่วมกับแร่ตะกั่วและ สังกะสีในหินปูน หินดินดาน และหินทรายในบริเวณภาคเหนือและภาคกลาง
ประเทศไทย พบที่จังหวัดชลบุรี กาญจนบุรี เพชรบุรี นครศรีธรรมราช สุราษฎร์ธานี ตรัง กระบี่ เชียงใหม่ ลำพูน แม่ฮ่องสอน แพร่ ตาก อุตรดิตถ์ ลำปาง พิจิตร เพชรบูรณ์ เลย และอุดรธานี แหล่งผลิตที่สำคัญของประเทศอยู่ที่จังหวัดเลย และนครศรีธรรมราช
ต่างประเทศ พบแบบผลึกในประเทศอังกฤษ โรมาเนีย เยอรมนี และสหรัฐอเมริกา ที่เป็นมวลสารเนื้อแน่นแบบสายแร่หรือมวลรูปร่างไม่แน่นอนในหินปูน พบในประเทศสหรัฐอเมริกา เช่น มลรัฐจอร์เจีย เทนเนสซี และมิสซูรี แหล่ง ผลิตสำคัญพบที่ประเทศจีน อินเดีย โมร็อกโก สหรัฐอเมริกา คาซัคสถาน อิหร่าน เม็กซิโก และ ตุรกี แหล่งอื่น ๆ พบที่ประเทศเวียดนาม เยอรมนี รัสเซีย แอลจีเรีย สโลวะเกีย อังกฤษ บัลแกเรีย ปากีสถาน แคนาดา บราซิล ไนจีเรีย และลาว เป็นต้น
มากกว่าร้อยละ 80 ของแบไรต์ ที่ผลิตได้ใช้ทำโคลนผง (drilling mud) ซึ่งใช้ในการเจาะสำรวจน้ำมันหรือน้ำบาดาล เป็นวัตถุดิบในการผลิตสารเคมีแบเรียมที่สำคัญ ซึ่งใช้เป็นอันดับสองรองจากโคลนผง เช่น แบเรียมซัลเฟตซึ่งใช้ประโยชน์ทางรังสีวิทยาเพื่อตรวจอวัยวะระบบทางเดินอาหารและขับถ่าย ใช้ในอุตสาหกรรมทำแม่สีและเนื้อสี อุตสาหกรรมแก้ว ยาง ผ้าน้ำมัน กระดาษน้ำมัน พรมน้ำมัน และพลาสติก