เบริล (Beryl)
เบริล (Beryl)
ผลึกอยู่ในระบบสามแกนราบ มีลักษณะเป็นแท่งยาว มีร่องขนานตามแนวยาว และมีร่องลึก มักเกิดเป็นผลึกขนาดใหญ่ที่มีผิวหน้าขรุขระด้วยร่องลึก ปกติจะมีสีเขียวอ่อนหรือออกน้ำเงินอ่อนและเหลืองอ่อน แต่ก็อาจจะพบชนิดที่มีสีอื่น ๆ ได้ เช่น สีเขียวมรกต เหลืองทอง ชมพู ขาว หรือไม่มีสี สีผงสีขาว เนื่องจากมีหลายสี จึงมีชื่อเรียกต่าง ๆ กัน คือ อะความารีน (aquamarine) สีฟ้าอ่อน โปร่งใส มอร์แกไนต์ (morganite) หรือโรสเบริล (rose beryl) มีสีชมพูอ่อนถึงกุหลาบเข้ม มรกตหรือเอเมอรัลด์ (emerald) มีสีเขียวเข้ม โปร่งใส เบริลทอง (golden beryl) หรือเฮลิโอดอร์ (heliodor or heliodore) มีสีเหลืองทอง เหลืองอมเขียว และ เหลืองอมน้ำตาล และโกชีไนต์ (goshenite) ไม่มีสี ความแข็ง 7.5-8 ความถ่วงจําเพาะ 2.65-2.8 โปร่งใสถึงโปร่งแสง วาวแบบแก้วและแบบยางสน รอยแตกแบบก้นหอย แนวแตกเรียบแนวเดียวไม่สมบูรณ์
|
|
|
|
|
สูตรเคมี Be3Al2 (Si6O18) มี BeO 14.0% Al2O3 19.0% และ SiO2 67.0%
ดูจากรูปผลึกและสี หัวผลึกมักจะตัดราบ ผิดจากผลึกควอรตซ์ตรงที่มีร่อง ขนานถี่ในแนวตามยาวของหน้าผลึก ส่วนควอรตซ์มีในแนวขวางผลึกแยก จากแร่อะพาไทต์ได้ตรงที่แข็งกว่า ไม่ละลายในกรด
พบมากในหินแกรนิตและเพกมาไทต์ และยังพบในหินแปรจำพวกหินไมกาซีสต์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับแร่ดีบุก แหล่งมรกตสวยของโลกที่โคลัมเบียพบอยู่ในหินปูน ส่วนมรกตคุณภาพดีพบในหินไมกาซีสต์ เกิดร่วมกับแร่ไมกา ควอตซ์ แคลไซต์ ทัวร์มาลีน สปอดูมีน โทแพซ และ เฟลด์สปาร์บางชนิด
ประเทศไทย ชนิดที่มีสีเขียวอ่อน พบทั่วไปในสายเพกมาไทต์ ส่วนอะความารีน เนื้อขุ่น มีรอยร้าวมาก พบที่อำเภอสวนผึ้ง จังหวัดราชบุรี ชนิดเนื้อใสและค่อนข้างใส พบที่อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก และเนื้อผลึกสีน้ำเงินที่อำเภอแม่แจ่ม อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ นอกจากนี้ ยังพบที่อำเภอพะโต๊ะ จังหวัดชุมพร
ต่างประเทศ แหล่งมรกตของโลกอยู่ที่โคลัมเบีย ซึ่งทํามาตั้งแต่กลางศตวรรษที่ 16 จนถึงปัจจุบัน ส่วนมรกตคุณภาพดีซึ่งพบในหินไมกาซีสต์ พบที่ประเทศแอฟริกาใต้ ซิมบับเว และรัสเซีย แหล่งเบริลที่สำคัญของโลก ได้แก่ ประเทศบราซิล รัสเซีย มาลากาซี และนามิเบีย ส่วนแหล่งมอร์แกไนต์พบที่มลรัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา นอกจากนี้ แหล่งเบริลธรรมดา มีผลิตในหลายประเทศที่สําคัญ ได้แก่ ประเทศรัสเซีย บราซิล และสหรัฐอเมริกา นอกจากนี้ ยังพบที่ประเทศไซบีเรีย ซึ่งแร่นี้เกิดอยู่ในหิน ไมกาซีสต์กับแร่อื่น ๆ เช่น คริโซเบริลและรูไทล์ สำหรับอะความารีนพบที่ประเทศสหรัฐอเมริกา บราซิล มาดากัสการ์ รัสเซีย และปากีสถาน
ใช้เป็นรัตนชาติ เบริลสีเขียว ซึ่งเรียกว่า มรกต มีค่ามาก จัดเป็นรัตนชาติ สูงค่า อาจมีราคาสูงกว่าเพชรเสียอีก เบริลเป็นแร่ที่จะให้โลหะเบริลเลียม ซึ่งมีคุณสมบัติคล้ายกับโลหะอะลูมิเนียม ดังนั้น จึงใช้ทำเป็นโลหะผสม (alloy) กับทองแดง คือผสมเบริลเลียมประมาณ 1-1.5% กับทองแดง จะทำให้โลหะผสมนั้นมีความแข็งและความต้านทานสูงขึ้น
