บอร์ไนต์ (Bornite)
บอร์ไนต์ (Bornite)
ที่อุณหภูมิสูงกว่า 228oC ผลึกอยู่ในระบบสามแกนเท่า และที่อุณหภูมิต่ำกว่า 228oC ผลึกอยู่ในระบบสองแกนเท่า โดยปกติมักเกิดเป็นมวลก้อน สีบรอนซ์ออกน้ำตาลบนผิวแร่สุด แต่จะหมองอย่างรวดเร็วเมื่อทำปฏิกิริยากับอากาศ กลายเป็นสีเหลือบน้ำเงินหรือสีม่วงคล้ายสีขนนกยูง และจะออกดำในท้ายสุด สีผงสีดำอมเทา ความแข็ง 3 จึงตัดเฉือนได้ยาก เปราะร่วน ความถ่วงจำเพาะ 5.06-5.08 ทึบแสง วาวแบบโลหะ รอยแตกแบบก้นหอย แนวแตกเรียบไม่สมบูรณ์
สูตรทางเคมี Cu5FeS4 มี Cu 63.3% Fe 11.2% S 25.5% ละลายในกรดดินประสิวให้สารละลายสีเขียว และมีตะกอนกำมะถัน ซึงเมื่อเติมแอมโมเนียไฮดรอกไซด์ลงไป จะเกิดตะกอนสีน้ำตาลแดงและสารละลายสีน้ำเงิน
สีแร่เด่นชัดมากมีสีบรอนซ์บนผิวแร่สด และเมื่อหมองผิวแร่จะมีสีเหลือบม่วงแดงน้ำเงินคล้าย ๆ เหลือบขนนกยูง หลอมตัวขั้นที่ 2.5 ถ้าบริสุทธิ์ ตรวจดูความถ่วงจำเพาะ ดูการละลายในกรดดินประสิว เผาบนแท่งถ่านจะได้กลิ่นเหม็นของ SO2 ถ้าเผาในเปลวลดออกซิเจนจะมีคุณสมบัติติดแม่เหล็ก หลังจากย่างแร่แล้วทําให้ชื้นด้วยกรดเกลือและเผาจะให้เปลวไฟสีน้ำเงินสด
เป็นสินแร่ทองแดงที่พบแพร่หลาย เกิดในสายแร่ร่วมกับแร่ซัลไฟด์อื่น ๆ เช่น คาลโคไซต์ คาลโคไพไรต์ โคเวลไลต์ และไพไรต์ หรือมากับหินหนืดและตกผลึกประอยู่ในหินอัคนีจากหินหนืด พบเกิดเป็นแร่ทุติยภูมิได้บ้าง โดยเกิดในเขตที่มีการชะละลาย (Supergene enrichment) เช่น เดียวกับแร่คาลโคไซต์ นอกจากนี้ ยังเกิดในแหล่งแร่แปรสภาพสัมผัสหรือแบบแทนที่ด้วย
ประเทศไทย พบในแหล่งดีบุกแบบสัมผัสที่จังหวัดยะลา จังหวัดเพชรบูรณ์ และแหล่งแร่ทองแดง จังหวัดกระบี่
ต่างประเทศ พบที่คอร์นวอล ประเทศอังกฤษ สหรัฐอเมริกา ซิมบับเว ออสเตรีย คาซัคสถาน โมร็อกโก แอฟริกาใต้ และออสเตรเลีย
เป็นสินแร่ทองแดง นำมาแยกและ ถลุงเอาโลหะทองแดงมาใช้ประโยชน์