คริโซเบริล (Chrysoberyl)
คริโซเบริล (Chrysoberyl)
ผลึกอยู่ในระบบสามแกนต่าง ลักษณะผลึกเป็นรูปแบนหนา หน้าผลึกมักมีร่องถี่ขนาน โดยทั่วไปจะเกิดเป็นผลึกแฝด ทําให้ดูคล้ายผลึกในระบบสามแกนราบ มีสีต่าง ๆ เช่น เขียว น้ำตาล เหลือง แดงเมื่อถูกแสงแดด สีผงสีขาว ความแข็ง 8.5 เปราะ ความถ่วงจำเพาะ 3.65-3.8 โปร่งใสถึงโปร่งแสง วาวแบบแก้ว รอยแตกแบบก้นหอย แนวแตกเรียบแนวเดียวชัดเจน ชนิดที่เป็นรัตนชาติเรียกว่า “อะเลกซานไดรต์” (alexandrite) ซึ่งได้ชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่กษัตริย์อะเลกซานเดอร์ ที่ 2 ของรัสเซีย อะเลกซานไดรต์จะมีสีเขียวมรกตในเวลากลางวันหรือภายใต้แสงธรรมชาติ และสีแดงถึงม่วงเมื่อส่องกับแสงไฟหลอดไส้ทั้งสเตน จึงมีผู้เรียกกันว่า “พลอยสามสีหรือเจ้าสามสี” ชนิดที่เจียระไนเป็นรูปไข่หรือหลังเบี้ยแล้วเห็นสายหรือแถบพาดเหลือบในเนื้อแร่เนื่องจากมีแร่รูปเข็มเป็นมลทินในผลึกแร่ เรียกว่า “แก้วตาแมวหรือไพฑูรย์ (cat eye) หรือ “ไซโมเฟน (cymophane)
สูตรเคมี BeAl2O4 มี BeO 19.8% Al2O3, 80.2% Be 7.1%
มีความแข็งสูง สีเด่นคือ เหลือง เขียวมรกต หรือเขียวปนน้ำตาล มีผลึกแฝด
เป็นแร่หายาก เกิดในหินแปรพวก ไมกาซีสต์ และหินในส์ ร่วมกับมรกต (emerald) หรือพบเกิดในหินเพกมาไทต์ พบบ่อยในกรวด ทรายลำน้ำ รัตนชาติชั้นดีในแหล่งตะกอนน้ำพา พบได้ในประเทศบราซิล และศรีลังกา
ต่างประเทศ พบครั้งแรกใกล้แม่น้ำ Takovaya ในเทือกเขาอูราล ประเทศรัสเซีย แหล่งที่พบมากคือ ประเทศศรีลังกา นอกจากนี้พบที่ประเทศพม่า บราซิล ซิมบับเว แทนซาเนีย แซมเบีย ออสเตรเลีย แอฟริกาใต้ สาธารณรัฐเช็ก มาดากัสการ์ และสหรัฐอเมริกา
เป็นรัตนชาติมีชื่อเป็นที่นิยมชนิดหนึ่ง โดยปกติชนิดสีเขียวอมเหลืองมีราคาไม่สูง แต่ถ้าเป็นอะเลกซานไดรต์จะเป็นรัตนชาติราคาสูง