คิวไพรต์ (Cuprite)
คิวไพรต์ (Cuprite)
ผลึกอยู่ในระบบสามแกนเท่า เกิดเป็นผลึกเดี่ยว ๆ รูปผลึกทรงแปดด้านหรือลูกบาศก์และลูกตะกร้อ หรือเกิดรวมกันอยู่เป็นหมู่เป็นกลุ่มก็ได้ ถ้ามีลักษณะเป็นเส้นใยหรือท่อเล็ก ๆ หรือคล้ายเส้นผมเรียกว่า “คาลโคไทรไคต์ (chalcotrichite) นอกจากนี้ ยังพบเกิดเป็นเม็ดขนาดเล็กเกาะกันเป็นก้อนด้วย สีแดงเฉดสีต่าง ๆ สีผงสีแดงอมน้ำตาล ความแข็ง 3.5-4 ร่วน ความถ่วงจำเพาะ 6.1 โปร่งแสงถึงทึบแสง ผลึกโปร่งใส ที่มีสีแดงเหมือนทับทิมเรียกว่า “ทองแดงสีทับทิม (ruby copper) วาวแบบโลหะหรือคล้ายเพชร ถ้าเป็นมวลก้อนจะคล้ายดิน รอยแตกขรุขระหรือแบบก้นหอย แนวแตกเรียบไม่สมบูรณ์
สูตรเคมี Cu2O มี Cu 88.8% O 11.2% มักมีเหล็กออกไซด์เป็นมลทิน ละลายในกรดไนตริกให้สารละลายสีเขียว
แตกต่างจากแร่สีแดงอื่น ๆ ด้วยรูปผลึก ความวาวสูง สีผง และมักเกิดร่วมกับไลมอไนต์ ละลายในกรดเกลือให้สารละลายสีน้ำเงิน หลอมตัวขั้นที่ 3 เผาบนแท่งถ่านด้วยเปลวลดออกซิเจนจะได้โลหะทองแดงกลม ๆ
เป็นแร่ทุติยภูมิ เกิดในตอนบนของสายแร่ทองแดงที่มีการออกซิไดส์และอยู่ร่วมกับไลมอในต์ และแร่ทองแดงชนิดอื่น ๆ เช่น มาลาไคต์ อะซูไรต์ และโดยเฉพาะมักเกิดร่วมหรือเกิดใกล้ชิดกับทองแดงธรรมชาติ
ประเทศไทย พบที่จังหวัดน่าน แพร่ ลำพูน ลำปาง ตาก เพชรบูรณ์ อุตรดิตถ์ เลย นครราชสีมา ขอนแก่น ลพบุรี ฉะเชิงเทรา และกาญจนบุรี
ต่างประเทศ แหล่งที่สำคัญ คือ ที่มลรัฐแอริโซนา ประเทศสหรัฐอเมริกา รัสเซีย อังกฤษ ฝรั่งเศส และออสเตรเลีย นอกจากนี้ แหล่งอื่น ๆ พบที่ประเทศคาซัคสถาน เยอรมนี นามิเบีย คองโก เม็กซิโก โบลิเวีย ซาอีร์ และชิลี ที่เป็นแหล่งแบบผลึกละเอียดอยู่ที่ประเทศอังกฤษ ฝรั่งเศส นามิเบีย และสหรัฐอเมริกา
เป็นสินแร่ทองแดงที่สำคัญเพราะมีเนื้อทองแดงสูง