ยูซีไนต์ – โพลีเครส (Euxenite – Polycrase)
ยูซีไนต์ – โพลีเครส (Euxenite – Polycrase)
ผลึกอยู่ในระบบบสามแกนต่าง รูปผลึกเป็นแท่งสั้น บางครั้งอาจแบนในแร่ชนิดโพลีเครส ส่วนแร่ยูซีไนต์มักจะมีร่องถี่ขนาน อาจพบในลักษณะเป็นมวลไม่มีผลึก สีดำ บางตัวอย่าง อาจมีสีอมเขียวหรืออมน้ำตาล สีผงสีน้ำตาลอมเหลืองเทา หรือน้ำตาลแดง ความแข็ง 5.5-6.5 ความถ่วงจําเพาะ 5.00±0.10 (Nb:Ta >2:1) ความถ่วงจำเพาะ 5.3-5.9 (Nb:Ta <1:1) ทึบแสง เนื้อแร่ส่วนที่บางจะโปร่งใส วาวถึงโลหะหรือแบบขี้ผึ้งถึงแบบยางสนบนพื้นหน้ารอยแตก รอยแตกกิ่งก้นหอย
เป็นพวกออกไซด์เชิงซ้อนที่มีส่วนประกอบหลักคือ มีธาตุอิตเทรียม แคลเซียม ไทเทเนียม และไนโอเบียม-แทนทาลัม ยูซีไนต์มีสูตรเคมี (Y, Ca, Ce, U, Th)(Nb, Ta, Ti)2O6 โพลีเครสมีสูตรเคมี (Y, Ca, Ce, U, Th)(Ti, Nb, Ta)2O6 ชื่อเรียกต่างกันเพราะมีปริมาณธาตุไทเทเนียมต่างกัน ชนิดที่มีไทเทเนียมสูงเรียกว่า “โพลีเครส ส่วนชนิดที่มีไนโอเบียมรวมกับแทนทาลัมในปริมาณสูงกว่าเรียกว่า “ยูซีไนต์” โดยปกติแร่ในกลุ่มนี้จะมีไนโอเบียมมากกว่าแทนทาลัมและอัตราส่วนของธาตุไทเทเนียมต่อธาตุไนโอเบียมรวมกับแทนทาลัม จะอยู่ในช่วงประมาณ 2:3 และ 3:1 บางชนิดอาจมีธาตุกัมมันตรังสีและธาตุที่หายากอื่น ๆ รวมอยู่ด้วย แร่ชนิดนี้ค่อนข้างจะละลายได้อย่างสมบูรณ์ในกรดเกลือ กรดกัดแก้วหรือกรดกำมะถันที่ร้อน
รอบผิวนอกของตัวแร่มักจะมีผงสีเหลืองปนสีน้ำตาล เนื่องมาจากการเปลี่ยนแปลงสภาพของแร่จากที่ผิวลงไป อาจมีรอยแตกเป็นรูปรัศมี (radial fractures) โดยปกติจะต้องวิเคราะห์แร่ดูส่วนประกอบของธาตุแต่ละชนิดจึงจะบอกได้อย่างแน่ชัด อย่างไรก็ตามเนื่องจากมียูเรเนียมในองค์ประกอบด้วย ซึ่งมักมีผลในด้านการแผ่รังสีให้แร่เกิดแร่แปลง (metamict) ซึ่งอาจทำให้ส่วนประกอบธาตุผิดไปบ้าง
พบเกิดในหินแกรนิตและหินเพกมาไทต์ ร่วมกับแร่ไมกา อิลเมไนต์ โมนาไซต์ ซีโนไทม์ เซอร์คอน เบริล แมกนีไทต์ และการ์เนต เป็นต้น ในประเทศไทยพบรวมอยู่กับแร่ชนิดอื่นในลานแร่ดีบุก
ประเทศไทย พบที่บริเวณห้วยน้ำขาว ตำบลปากจั่น อำเภอกระบุรี จังหวัดระนอง และที่จังหวัดพังงา
ต่างประเทศ พบที่ประเทศสหรัฐอเมริกา แคนาดา บราซิล นอร์เวย์ สวีเดน ออสเตรเลีย รัสเซีย และมาดากัสการ์
ถลุงเอาโลหะไนโอเบียม-แทนทาลัม มาใช้ประโยชน์ รายละเอียดประโยชน์ของโลหะทั้งสอง ดูหัวข้อเรื่องแร่โคลัมไบต์-แทนทาไลต์