กาลีนา (Galena)
กาลีนา (Galena)
ผลึกอยู่ในระบบสามแกนเท่ารูปลูกบาศก์ บางครั้งอาจมีรูปผลึกทรงแปดด้านสอดแทรก หรือเป็นมวลเม็ดเล็ก ๆ เกาะกันเป็นก้อน สีและสีผงสีเทาตะกั่ว ทิ้งไว้นาน ๆ มักจะด้าน ความแข็ง 2.5 แต่เปราะร่วน ความถ่วงจำเพาะ 7.4-7.5 จึงรู้สึกหนักผิดปกติ ทึบแสง วาวแบบโลหะ รอยแตกแบบก้นหอย มีแนวแตกเรียบ 3 แนวตั้งฉากกัน ทําให้เมื่อแตกออกจะเป็นรูปลูกบาศก์
สูตรเคมี PbS มี Pb 86.6% S 13.4% มักจะมีแร่เงินเข้าไปแทรกเสมอ นอกจากนี้ มักมีสังกะสี แคดเมียม พลวง สารหนู และบิสมัท ปะปนเป็นมลทิน ละลายในกรดเกลือได้ตะกอนขาว (PbCl2) และละลายในกรดดินประสิว โดยกำมะถันกับตะกั่วซัลเฟตจะแยกออกไป
จดจำได้ง่ายมาก ผลึกแบบลูกบาศก์ แนวแตกเรียบให้รูปลูกบาศก์ สีและสีผงสีเทา วาวแบบโลหะตะกั่ว และหนักผิดปกติ หลอมตัวขั้นที่ 2 เผาบนแท่งถ่านจะได้ตะกั่วเม็ดกลม ๆ ฉาบด้วยตะกั่วออกไซด์ สีเหลือง ถึงขาวและมีกลิ่น SO2 ทดลองตรวจโดยละลายในกรดเกลือและกรดดินประสิว
เป็นแร่โลหะซัลไฟด์ที่พบได้ค่อนข้างง่าย โดยเกิดเนื่องมาจากหินหนืดนำขึ้นมาแทรกแทนที่หินท้องที่ในรูปสายแร่ร่วมกับสฟาเลอไรต์ คาลโคไพไรต์ ไพไรต์ เป็นต้น และมักเกิดร่วมกับแบไรต์และฟลูออไรต์ด้วย หากเกิดเป็นแหล่งแร่ จากสายแร่น้ำร้อนมักมีเงินผสมอยู่ด้วย ทำให้กลายเป็นแหล่งสินแร่เงินไปด้วย พบเกิดเป็นสายแร่ในหินปูน หินโดโลไมต์หรือบางแหล่งในหินทราย และแหล่งแร่แปรสภาพสัมผัส
ประเทศไทย แหล่งสำคัญ ได้แก่ แหล่งตะกั่วสองท่อ จังหวัดกาญจนบุรี นอกจากนี้ พบที่จังหวัดเชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน เชียงราย ลำปาง แพร่ น่าน ตาก กำแพงเพชร เพชรบูรณ์ สุโขทัย อุทัยธานี เลย อุดรธานี อุบลราชธานี เพชรบุรี ชุมพร นครศรีธรรมราช ยะลา และสงขลา
ต่างประเทศ แหล่งสำคัญ ได้แก่ ประเทศเยอรมนี สาธารณรัฐเช็ก อังกฤษ ออสเตรเลีย สหรัฐอเมริกา ฝรั่งเศส สกอตแลนด์ ไอร์แลนด์ และเม็กซิโก
เป็นสินแร่ตะกั่วและเงิน (ถ้ามีปนมากพอควร) โลหะตะกั่วทำแบตเตอรี่ หุ้มสายเคเบิลขนาดใหญ่ที่ฝังใต้ดิน ทำตะกั่วบัดกรี ลูกปืน โลหะตัวพิมพ์ โลหะผสมนานาชนิด ใช้ในการทำเบ้าหล่อยาง ทำหลอดบีบขนาดใหญ่ ใช้เป็นตัวกันกระเทือนในเครื่องจักร ใช้เป็นตัวกันกัมมันตรังสีและรังสีเอ็กซ์ นอกจากนั้น ยังใช้ทำผงตะกั่วแดง (เสน) ตะกั่วเหลือง สำหรับเคลือบภาชนะ