การ์เนต (Garnet)
การ์เนต (Garnet)
ผลึกอยู่ในระบบสามแกนเท่า มักเกิดเป็นรูปชัดเจน รูปร่างคล้ายลูกตะกร้อ และพบเป็นเม็ดกลมหรือมวลเม็ดขนาดทั้งเล็กและใหญ่ด้วย โดยทั่วไปมีสีแดง ซึ่งเรียกกันว่า “โกเมน” อาจพบสีอื่น ๆ ได้ เช่น สีน้ำตาล เหลือง ขาว เขียว และดำ สีผงสีขาว ความแข็ง 6.5-7.5 เนื้อค่อนข้างเปราะ ความถ่วงจำเพาะ 3.5-4.3 ซึ่งขึ้นกับธาตุที่เป็นองค์ประกอบ โปร่งใสถึงโปร่งแสง วาวแบบแก้ว แบบน้ำมันหรือแบบยางสน รอยแตกแบบก้นหอย แนวแตกเรียบสมบูรณ์
สูตรเคมีทั่วไป A3B2(SiO4)3 โดย A อาจเป็นแคลเซียม แมกนีเซียม เหล็ก (Fe2+) และแมงกานีส และ B เป็นอะลูมิเนียม เหล็ก (Fe3+) และโครเมียม การ์เนตมีหลายชนิด ซึ่งมีสูตรเคมี ดรรชนีหักเห และความถ่วงจำเพาะ แตกต่างกัน การ์เนตมีหลายชนิดขึ้นกับว่าประกอบด้วยธาตุอะไรบ้าง ได้แก่ 1. ไพโรป (Pyrope) 2. แอลมันไดต์ (Almandite) 3. สเปสซาร์ไทต์ (Spessartite) 4. กรอสซูลาไรต์ (Grossularite) 5. แอนดราไคต์ (Andradite) 6. อูวาโรไวต์ (Uvarovite)
ดูจากผลึกอยู่ในระบบสามแกนเท่า รูปทรงคล้ายลูกตะกร้อ ความแข็ง และดูสี ความถ่วงจำเพาะ และดรรชนีหักเหทางแสงของแร่นี้ สามารถบอกชนิดหรือส่วนประกอบของธาตุของการ์เนตแต่ละตัวได้
พบโดยทั่วไปในหินแปรและหินอัคนี พบมากในหินแปรจำพวกหินไมกาซีสต์ หินฮอร์น- เบลนด์ยีสต์ และหินไนส์ และพบในพนังหินเพกมาไทต์มากกว่าในหินแกรนิต กรอสซูลาไรด์ พบมากในหินปูนที่ถูกแปรสภาพ แอลมันไดต์พบในหินไมกาชีสต์ ไพโรปพบในหินเพริโดไทต์และหินเซอร์เพนทีน สเปสซาร์ไทต์พบในหินภูเขาไฟจำพวกไรโอไลต์ แอนดราไดต์พบในหินแปรสัมผัส ส่วนแอนดราไดต์ชนิดเมลาไนต์พบในหินอัคนี และอูวาโรไวด์พบในหินเซอร์เพนทิไนต์ที่มีโครไมต์ปนอยู่ การ์เนตมีความแข็งแรงทนทานต่อการผุกร่อน จึงพบการ์เนตเม็ดกลม ๆ ตามลำธารและริมฝั่งทะเล
ประเทศไทย ภาคเหนือที่จังหวัดเชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน ลำปาง เชียงราย ตาก กำแพงเพชร ลงไปนครสวรรค์ อุทัยธานี ชัยนาท สุพรรณบุรี กาญจนบุรี จนถึงทางใต้ซึ่งพบทุกจังหวัด ภาคตะวันออกเฉียงเหนือพบบริเวณเขาภูฝ้าย อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ ทางภาคตะวันออกพบที่จังหวัดฉะเชิงเทรา ระยอง ชลบุรี และโดยเฉพาะที่ จังหวัดจันทบุรีและตราด ที่พบเป็นโกเมนที่มีเนื้อสะอาด ไม่ค่อยมีรอยร้าว จึงใช้เป็นรัตนชาติ ส่วนที่เกิดอยู่กับหินแปรพวกหินไนส์ หินชีสต์หรือในหินแกรนิต พบเกือบทุกจังหวัด จึงนับว่าเป็นแร่ที่พบดาษดื่นชนิดหนึ่ง
ต่างประเทศ ชนิดที่เป็นรัตนชาติพบมากพบที่ประเทศศรีลังกา ออสเตรเลีย และบราซิล ส่วนการ์เนตชนิดอูวาโรไวต์ ที่ใช้ในอุตสาหกรรม ส่วนใหญ่ได้จากประเทศสหรัฐอเมริกา นอกจากนี้ พบพลอยในกลุ่มการ์เนตได้ที่ประเทศแอฟริกาใต้ และตะวันออก จีน แคนาดา เยอรมนี อิตาลี ฟินแลนด์ โปแลนด์ อินเดีย ฝรั่งเศส เคนยา เม็กซิโก เยอรมนี และแทนซาเนีย
การ์เนตทุกชนิด ยกเว้นอูวาโรไวต์ เจียระไนเป็นรัตนชาติที่มีราคาไม่สูงนัก ชนิดที่มีราคาสูงสุดคือ แอนดราไดต์สีเขียว ที่รู้จักกัน ในชื่อ “ดีมันทอยด์” (demantoid) ซึ่งมาจากเทือกเขาอูราล ในประเทศรัสเซีย เป็นรัตนชาติที่สวยงามมาก เรียกทางการค้าว่า “มรกตอูราล” (Uralian emerald) นอกจากนี้ ใช้เป็นผงขัดสีในหินขัดและกระดาษทราย เพราะมีเม็ดเป็นเหลี่ยม และมีความแข็งสูง