เจมซอไนต์ (Jamesonite)
เจมซอไนต์ (Jamesonite)
ผลึกอยู่ในระบบหนึ่งแกนเอียง มีลักษณะเป็นแท่ง เป็นมวลก้อน เป็นเส้นใย หรือเป็นรูปเข็มเกาะเป็นกระจุก สีเทาตะกั่ว สีผงสีดำ ความแข็ง 2-3 ความถ่วงจำเพาะ 5.5-6 ทึบแสง วาวแบบโลหะ รอยแตกขรุขระ แนวแตกเรียบแนวเดียวชัดเจนตามแนวยาว
สูตรเคมี Pb4FeSb6S14 มี Pb 40.15% Fe 2.71% Sb 35.39% S 21.75% ละลายในกรดเกลือได้ง่าย ให้กลิ่นก๊าซไข่เน่า (H2S) ในการเย็นตัวของสารละลายจะเกิดผลึกรูปเข็มของตะกั่วคลอไรด์ (PbCl2) ซึ่งเมื่อใส่กรดดินประสิวจะละลายได้ตะกอนสีขาว (HSbO3)
มีลักษณะคล้ายแร่สติบในต์ หรือกึ่งกลางระหว่างแร่กาลีนากับสติบไนต์ แนวแตกเรียบตามแนวแท่งผลึกไม่ค่อยชัด ปกติจึงนิยมตรวจวิเคราะห์ทางเคมีหาตะกั่วและพลวง และวิเคราะห์ทางรังสีเอ็กซ์ ตรวจการละลายด้วยกรดเกลือ หลอมตัวง่ายขั้นที่ 1 เผาบนแท่งถ่านได้คราบฉาบของตะกั่วและพลวงออกไซด์ ย่างในหลอดเปิดจะได้คราบแอนทิโมนีออกไซด์
เกิดแบบสายแร่อุณหภูมิปานกลาง โดยเกิดร่วมกับแร่อื่น ๆ เช่น ไพไรต์ สฟาเลอไรต์ สติบไนต์ กาลีนา โรโดโครไซต์ ซิเดอร์ไรต์ และอาร์เซโนไพไรต์
ประเทศไทย พบที่จังหวัดเชียงใหม่
ต่างประเทศ พบตัวอย่างดี ๆ ที่ประเทศเม็กซิโก นอกจากนี้ พบที่คอร์นวอล ประเทศอังกฤษ สาธารณรัฐเช็ก สเปน โรมาเนีย อาร์เจนตินา รัสเซีย เยอรมนี สวีเดน โบลิเวีย จีน และสหรัฐ อเมริกา
ถลุงเอาโลหะตะกั่วและพลวง