เคโอลิไนต์ (Kaolinite)
เคโอลิไนต์ (Kaolinite)
ผลึกอยู่ในระบบสามแกนเอียง ผลึกมีลักษณะเป็นแผ่นเล็กบางมาก ๆ รูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูนหรือหกเหลี่ยม โดยปกติมักเกิดเป็นก้อนคล้ายดิน ทั้งแบบเนื้อแน่นและแบน เนื้อร่วน สีขาว อาจพบสีอื่น ๆได้ขึ้นกับมลทินที่เจือปนอยู่ ความแข็ง 2 เป็นมันลื่นคล้ายสบู่และปั้นเป็นก้อนได้เมื่อได้รับความชื้น ความถ่วงจำเพาะ 2.6 ด้านคล้ายดิน ผลึกชนิดที่เป็นแผ่นจะวาวแบบมุก แนวแตกเรียบสมบูรณ์แนวเดียว
สูตรเคมี Al2Si2O5(OH)4 มี Al2O3 39.5% SiO2 46.5% H2O 14.0%
ลักษณะคล้ายดิน แยกจากแร่ดินอื่นๆ ที่มีส่วนประกอบอย่างเดียวกันไม่ได้ต้องตรวจด้วยวิธีเอ็กซ์เรย์หรือด้วยวิธีอื่น เมื่อทำให้ชื้นด้วยโคบอลต์ไนเตรตแล้วเผาจะได้สีน้ำเงิน เผาในหลอดปิดจะได้น้ำในลักษณะคล้ายดินเหนียวสีขาว ไม่หลอมตัว ไม่ละลายในกรด
เป็นแร่ที่พบทั่วไปโดยเป็นองค์ประกอบหลักของเคโอลินหรือดิน เป็นแร่ทุติยภูมิ เกิดจากการที่แร่อะลูมิเนียมซิลิเกตโดยเฉพาะพวกเฟลด์สปาร์ในหินชนิดต่าง ๆ ผุพังอยู่กับที่ หรือเกิดการแปรเปลี่ยนไปโดยน้้ำร้อนกลายเป็นแร่เคโอลิไนต์ ซึ่งบางแห่งเป็นไปอย่างสมบูรณ์เกิดเป็นแหล่งแร่ชั้น นอกจากนี้ จากการผุสลายของหินเป็นดินซึ่งมีเคโอลิไนต์เป็นส่วนประกอบและต่อมาถูกนำพาไปโดยน้ำสะสมร่วมกับแร่ควอตซ์หรือวัตถุอื่น ๆ ในที่ใหม่ เช่น ตามหนอง บึง ทะเลสาบ ทับถมกันเป็นชั้นแร่ดินก็ได้ แร่ที่อาจพบเกิดอยู่ร่วมกัน ได้แก่ ฟลูออไรต์ ไมโครไคลน์ ไพไรต์ เฮมิมอร์ไฟต์ ออไรต์ ฮาลลอยไซต์ มอนต์มอริลโลไนต์ ควอตซ์ มัสโคไวต์ และแร่ในกลุ่มแร่ดินอื่น ๆ
ประเทศไทย แหล่งสำคัญพบที่จังหวัดกาญจนบุรี ระนอง อุทัยธานี ลพบุรี เพชรบุรี อุตรดิตถ์ นราธิวาส ราชบุรี ปราจีนบุรี และจันทบุรี นอกจากนี้ พบที่จังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ ลำปาง ลำพูน แพร่ ตาก สุโขทัย พิจิตร ชลบุรี ระยอง ชุมพร พังงา ภูเก็ต สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช สงขลา และยะลา
ต่างประเทศ แหล่งผลิตใหญ่อยู่ที่ประเทศสหรัฐอเมริกา จีน บราซิล สหราชอาณาจักร เกาหลีใต้ เม็กซิโก และเยอรมนี แหล่งอื่น ๆ พบในประเทศยูเครน สาธารณรัฐเช็ก มาเลเซีย สเปน ฝรั่งเศส เบลเยียม แอลบาเนีย อียิปต์ อินเดีย และออสเตรเลีย
ใช้ทำอิฐ กระเบื้องมุงหลังคา ท่อ ดินเหนียวชนิดที่มี คุณภาพดี ( high grade Clay ) ซึ่งเรียกว่า China clay หรือ ดินเคโอลิน ( Kaolin ) ใช้ทำเครื่องปั้นดินเผาทุกชนิด ทำอิฐก่อสร้าง ภาชนะกระเบื้องเคลือบต่างๆ นอกจากนี้ ใช้ทำอิฐทนไฟสำหรับ เตาถลุงโลหะ ส่วนใหญ่มักจะใช้เติมลงไปในกระดาษเพื่อให้มีน้ำหนัก ความถึบ และความเหนียวดีขึ้น และทำให้กระดาษม ีหน้าเรียบ ( Coating) นอกจากนี้ ยังใช้ในอุตสาหกรรมยางและ ทำวัสดุทนไฟ ( Refractories ) การที่นำมาใช้ในอุตสาหกรรมเครื่องปั้นดินเผาเนื่องจากมีคุณสมบัต ิเมื่อเปียก จะปั้นเป็นรูปร่างตามต้องการได้แต่เมื่อถูกทำให้ร้อน จะมีโมเลกุลของน้ำระเหยออก ทำให้เนื้อแข็งและทนทาน