โมลิบดีไนต์ (Molybdenite)
โมลิบดีไนต์ (Molybdenite)
ผลึกอยู่ในระบบสามแกนราบ รูปแบบหกเหลี่ยม แต่มักเกิดในลักษณะเป็นแผ่น เนื้อแน่นหรือเป็นเกล็ดกระจายทั่วไป สีเทาตะกั่วอมฟ้า คล้ายแร่ตะกั่วที่มัวหมองมาก ๆ หรือคล้ายแกรไฟต์ สีผงบนแผ่นพอร์ซเลนหรือบนกระดาษจะมีสีน้ำเงินออกเขียว ความแข็ง 1-1.5 แผ่นผลึกงอโค้งได้และตัดเฉือนได้ เพราะเนื้ออ่อน ความถ่วงจำเพาะ 4.62-4.73 ทึบแสง วาวแบบโลหะ ไม่มีรอยแตก แนวแตกเรียบแนวเดียวสมบูรณ์
สูตรเคมี MoS2 มี Mo 59.9% S 40.1% ละลายในกรดดินประสิวเข้มข้นให้กากโมลิบดีนัมออกไซด์ซึ่งจะละลายในแอมโมเนีย- ไฮดรอกไซด์ แร่นี้จะแปรเปลี่ยนสีเป็นสีเหลือง กลายเป็นเฟอร์รีโมลิบไดต์ (ferrimolybdite; Fe2(MoO4)3.8H2O)
คล้ายแร่แกรไฟต์ ต่างกันตรงที่หนักกว่า สีออกโทนน้ำเงินและวาวกว่า สีผงก็ต่างกัน ไม่หลอมละลายในแท่งถ่านแต่จะให้คราบสีแดง-เหลือง-ขาวจากเนื้อในออกไปสู่ผิว ก้อนแร่ที่นำไปเผาจะละลายในกรดกัดทองด้วย ตรวจง่าย ๆ โดยใช้แร่เพียงเล็กน้อยใส่กรดกำมะถันพอเปียกแล้วเผาจนเกือบแห้ง จะมีควันสีขาวของกำมะถัน ทำให้เย็นจะได้ของเหลวสีน้ำเงินติดข้าง ๆ ภาชนะที่ใส่แร่
เกิดเป็นแร่รองในหินแกรนิตบางชนิด ในหินเพกมาไทต์และหินแอลบิไทต์ เกิดเกี่ยวข้องกับแหล่งแร่เนื้อดอกทองแดง และโดยทั่วไปจะเกิดในสายแร่อุณหภูมิสูงในแหล่งที่มีแร่แคสซิเทอไรต์ วุลแฟรไมต์ ซีไลต์ และฟลูออไรต์ นอกจากนี้ ยังพบในแหล่งแร่แปรสัมผัสตรงบริเวณหินปูนสัมผัสกับหินแกรนิต มักมีชีไลต์ เอพิโดต และคาลโคไพไรต์เกิดด้วย
ประเทศไทย พบแร่โมลิบดีไนต์เกิดแบบฝังประและแร่กลุ่มสายแร่เล็ก ๆ ในหินไบโอไทด์- มัสโคไวต์แกรนิต ยุคไทรแอสซิก ที่บ้านน้ำขุ่น ตำบลตะเคียนทอง อำเภอมะขาม จังหวัดจันทบุรี และเกิดเป็นเพื่อนแร่ในสายแร่ควอตซ์ที่ให้แร่แคสซิเทอไรต์ วุลแฟรไมต์ และซีไลต์ที่เหมืองปิล็อก อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี
ต่างประเทศ แหล่งผลิตที่สำคัญอยู่ที่ประเทศสหรัฐอเมริกา จีน ชิลี เปรู แคนาดา และเม็กซิโก แหล่งอื่น ๆ พบที่ประเทศรัสเซีย อาร์เมเนีย อิหร่าน มองโกเลีย คาซัคสถาน อุซเบกิสถาน และ คีร์กีซสถาน เป็นต้น
เป็นแร่สำคัญที่ให้โมลิบดินัม ถลุงเอาโลหะมาผสมทำเหล็กกล้าชนิดทำเกราะ โลหะผสมชนิดนี้แข็งและทนทานมาก จึงใช้ทำส่วนประกอบอากาศยานทุกชนิด รถยนต์ เพลา เครื่องยนต์ เครื่องจักรต่าง ๆ อุปกรณ์หล่อลื่น และใช้ทำเครื่องมือที่มีรอบหมุนสูง (high speed tool) ต่าง ๆ เช่น มีดกลึง ดอกสว่าน เป็นต้น อุตสาหกรรมเหล็กหล่อผสม โลหะนี้ใช้ทำรางรถไฟ และอุปกรณ์สำหรับรถยนต์ นอกจากนี้ ยังใช้ทำสีย้อมผ้าและหมึกสำหรับพิมพ์หิน ในระยะหลัง ๆ นี้นิยมใช้ทำเป็นตัวหล่อลื่นที่สำคัญ molycoat ใช้แล้วคงทนเป็นพิเศษกับเครื่องจักรกล