ซิเดอไรต์ หรือ คาลีไบต์ (Siderite or Chalybite)
ซิเดอไรต์ หรือ คาลีไบต์ (Siderite or Chalybite)
ผลึกอยู่ในระบบสามแกนราบ รูปผลึกคล้ายสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน แบน มีหน้าผลึกโค้ง อาจพบแบบมวลเม็ดเนื้อแน่นหรือเป็นมวลสารพอกหรือเป็นแผ่นเล็ก ๆ เกาะกันแน่น หรือแบบพวงองุ่น ปกติสีน้ำตาลอ่อนถึงน้ำตาลเข้ม แต่บางทีมีสีเทา เขียวและไม่มีสี สีผงสีขาว ความแข็ง 3.5-4 เนื้อร่วน เปราะ ความถ่วงจำเพาะ 3.96 โปร่งใสถึงโปร่งแสง วาวแบบแก้วหรือแบบมุกหรือแบบใยไหม รอยแตกแบบก้นหอยถึงขรุขระ แนวแตกเรียบสมบูรณ์ 3 แนวเป็นรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน
สูตรเคมี FeCO3 มี FeO 62.1% CO2 37.9% ธาตุเหล็ก 48.2% อาจมีธาตุแมงกานีสหรือแมกนีเซียมปะปนอยู่ด้วย
แตกต่างจากแร่คาร์บอเนตอื่ นๆ ตรงสีและมีความถ่วงจำเพาะสูง และแยกจากแร่สฟาเลอไรต์จากรอยแตกให้รูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน ละลายในกรดเกลือร้อนและมีฟองฟู่ และมีสีออกเหลือง ๆ และถ้าทำให้ร้อนจะมีสมบัติแม่เหล็กอย่างแรง
พบซิเดอไรต์ได้มากในแบบที่เป็นชั้นหินเหล็กปนดิน (clay ironstone) ซึ่งหินตะกอนมีสารเนื้อดินแร่เหล็กเป็นองค์ประกอบหลัก โดยมีลักษณะเป็นก้อนกลมของมวลสารพอก บางที พบสินแร่เป็นแถบสีดำ (black-band ore) เพราะมีมลทินของสารคาร์บอนเกิดเป็นชั้น ๆ ในหินดินดาน ซึ่งมักจะสัมพันธ์กับชุดชั้นถ่านหิน แหล่งแร่ลักษณะนี้ ในอดีตมีการทำเหมืองในสหราชอาณาจักร ปัจจุบันมีการทำเหมืองในนอร์ทสตัฟฟอร์ดไชร์ (North Staffordshire) ประเทศสกอตแลนด์ ซิเดอไรต์ยังเกิดโดยสารละลายที่มีเหล็กมากเข้าแทนที่ในชั้นหินปูน ซึ่งถ้าเกิดเป็นบริเวณกว้างก็จะเป็นแหล่งมีคุณค่าทางเศรษฐกิจ เช่น ในประเทศออสเตรีย นอกจากนี้ พบเกิดในสายแร่ร่วมกับสินแร่โลหะหลายชนิด เช่น เงิน ไพไรต์ คาลโคไพไรต์ และกาลีนา แหล่งที่มีปริมาณแร่ซิเดอไรต์มาก เช่น ประเทศเยอรมนี
ประเทศไทย พบในแหล่งพลวงผาคัน ผาคอ จังหวัดแพร่ พบเป็นเพื่อนแร่ดีบุกที่เหมืองปินเยาะ จังหวัดยะลา พบเป็นเม็ดกลมเล็ก ๆ ในบริเวณลานแร่ดีบุกหลายแห่ง และพบเกิดร่วมกับควอตซ์จําพวกอะเกต โดยตกผลึกอยู่ในโพรงหินหรือจีโอด (geode)
ต่างประเทศ พบที่นอร์ทสตัฟฟอร์ดไชร์ ด้านเหนือของประเทศสกอตแลนด์ ในมลรัฐเพนซิลเวเนียแถบด้านตะวันตก และโอไฮโอแถบด้านตะวันออก ประเทศสหรัฐอเมริกา รัฐสติเรีย ประเทศออสเตรีย ซึ่งเป็นแหล่งที่เกิดจากน้ำเหล็กเข้าไปแทนที่ในหินปูน แบบสายแร่ที่ประเทศเยอรมนี แบบแหล่งแร่เหล็กแบบชั้นที่แถบทะเลสาบซูพีเรีย ที่คอร์นวอลล์ ประเทศอังกฤษ และที่แหล่งทองคำในประเทศบราซิล และโบลิเวีย นอกจากนี้ ยังพบที่ประเทศฝรั่งเศส กรีนแลนด์ และแคนาดา
เป็นสินแร่เหล็กที่สำคัญชนิดหนึ่ง แหล่งสำคัญอยู่ที่สหราชอาณาจักรและออสเตรีย แหล่งอื่น ๆ ยังไม่เป็นแหล่งสำคัญทางเศรษฐกิจ