วีซูเวียไนต์ หรือ ไอโดเครส (Vesuvianite or Idocrase)
วีซูเวียไนต์ หรือ ไอโดเครส (Vesuvianite or Idocrase)
ผลึกอยู่ในระบบสองแกนเท่า มักเกิดเป็นผลึกแท่งสั้น ๆ มีร่องขนานด้านข้างผลึกในแนวตั้ง แต่ที่พบบ่อยจะเป็นมวลรวม ลักษณะรูปเสามีร่องขนาน ลักษณะเป็นมวลเม็ด หรือเนื้อมวลก็พบได้ โดยปกติสีเขียว หรือน้ำตาล นอกจากนี้ มีสีเหลือง น้ำเงิน และแดง สีผงสีขาว ความแข็ง 6.5 ความถ่วงจำเพาะ 3.35-3.45 โปร่งใสถึงโปร่งแสง วาวแบบแก้วถึงแบบยางสน รอยแตกแบบก้นหอยหรือขรุขระ แนวแตกเรียบ 1 แนวไม่ชัดเจน
สูตรเคมี Ca10(Mg, Fe)2Al4(SiO4)5(Si2O7)2(OH)4 มี CaO 39.43% MgO 5.67% Al2O3 14.34% SiO2 38.03% H2O 2.53% อาจมีโบรอน ฟลูออรีน หรือเบริลเลียม ปนอยู่บ้างเล็กน้อย
รูปผลึกเป็นลักษณะเด่นคือ มักเป็นแท่งสั้น ๆ และเกิดเป็นมวลรวมรูปเสา ด้านข้างผลึกมีร่องขนาน ผลึกมีสีน้ำตาลไปจนสีเขียว
พบเป็นผลจากการแปรสภาพแบบสัมผัสของหินปูนที่ไม่บริสุทธิ์ เกิดร่วมกับแร่แปรสัมผัสอื่น ๆ เช่น การ์เนต โวลลาสโทไนต์ เอพิโดต สปิเนล และไดออปไซด์
ประเทศไทย มีการกำเนิดแบบเดียวกับเอพิโดต และเกิดร่วมกันได้เสมอ
ต่างประเทศ แหล่งสำคัญพบที่เมืองเซอร์แมทท์ ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ที่ภูเขาไฟวิซูเวียส ประเทศอิตาลี ที่เทือกเขาอูราล ประเทศรัสเซีย เม็กซิโก แคนาดา นอร์เวย์ ปากีสถาน และสหรัฐอเมริกาซึ่งพบมากทางภาคตะวันตก โดยเฉพาะที่มลรัฐแคลิฟอร์เนียพบชนิดสีเขียวคล้ายหยกเรียกว่า “แคลิฟอร์ไนต์” (Californite)
ชนิดแคลิฟอร์ไนต์ใช้แทนหยก ส่วนผลึกที่โปร่งใสใช้เป็นรัตนชาติ และเคยมีโครงการที่มีความเป็นไปได้ที่จะนำธาตุเบริลเลียมออกจากแร่ไอโดเดรสมาใช้ประโยชน์