วุลแฟรไมต์ (Wolframite)
วุลแฟรไมต์ (Wolframite)
ผลึกอยู่ในระบบหนึ่งแกนเอียงโดยทั่วไปรูปผลึกมีลักษณะเป็นแผ่นคล้ายใบมีด มีร่องถีบนานตามแนวตั้ง พบเกิดเป็นมวลรวมทั้งแบบเป็นแผ่นซ้อนกันบาง ๆ คล้ายใบมีดโกน แบบเป็นแผ่นหนาซ้อนกันเป็นชั้น เป็นแท่งรวมกัน (columnar) และแบบมวลเม็ดเนื้อแน่น ชนิดเฟอร์เบอไรด์มีสีดำ เฮิบเนอไรต์มีสีออกน้ำตาล สีผงแร่มีสีเกือบดำจนกระทั่งถึงน้ำตาล ความแข็ง 4-4.5 ความถ่วงจำเพาะ 7-7.5 ซึ่งจะเพิ่มมากขึ้นตามปริมาณของเหล็ก โปร่งแสงถึงทึบแสง วาวกึ่งโลหะถึงแบบยางสน รอยแตกขรุขระ มีแนวแตกเรียบสมบูรณ์ 1 แนว ติดแม่เหล็กแรง
สูตรเคมี (Fe, Mn)WO4 ชื่อแร่ แปรเปลี่ยนตามสัดส่วนของเหล็กและแมงกานีส ดังนี้
– เฟอร์เบอไรต์ (ferberite) เป็นวุลแฟรมชนิดที่มีเหล็กสูง สูตรเคมี FeWO4
– วุลแฟรไมต์ (wolframite) เป็นวุลแฟรมชนิดที่มีเหล็กและแมงกานีส สูตรเคมี (Fe, Mn)WO4
– เฮิบเนอไรต์ (huebnerite) เป็นวุลแฟรมชนิดที่มีแมงกานีสสูง สูตรเคมี MnWO4
โดยทั่วไปมีปริมาณ WO3 ประมาณร้อยละ 75 และแปรเปลี่ยนในแต่ละชนิด โดยในเฟอร์เบอไรด์ มี WO3 76.3% เฮิบเนอไรต์มี WO3 76.6%
ละลายในกรดเกลือ สังเกตดูสีของแร่สีคล้ำ แนวแตกเรียบแนวเดียวสมบูรณ์ มีความวาวกึ่งโลหะและเป็นแร่หนักมาก ตึงมือซึ่งเป็นข้อแตกต่างกับแร่อื่น หรือทดสอบโดยตอกทุบให้แตกเป็นเม็ดเล็ก ๆ เศษเล็ก ๆ ของแร่ จะติดแม่เหล็กตรงบริเวณส่วนปลาย ๆ หรือขอบแม่เหล็กขนาดเล็ก ใส่กรดกษัตริย์ (กรดเกลือผสมกรดดินประสิวสัดส่วนเท่า ๆ กัน) จะได้สีเหลืองของผงกรดทังสติก (H2WO4) สีเหลืองจัด หลอมตัวขั้นที่ 3-4 ได้โลหะเม็ดกลม แม่เหล็กดูดติด เผา ในเปลวไฟเพิ่มออกซิเจนกับโซเดียมคาร์บอเนต จะให้เม็ดลูกปัดสีเขียวปนน้ำเงิน แร่วุลแฟรมคล้ายแร่เหล็กแดง (ฮีมาไทต์) มาก แต่สีผงของวุลแฟรมสีน้ำตาลแก่ ส่วนฮีมาไทต์สีน้ำตาลแดง (เลือดหมู) และวูลแฟรมหนักตึงมือ
พบเกิดในสายแร่เพกมาไทต์ หรือเกิดในสายควอตซ์ ชนิดอุณหภูมิสูงซึ่งเป็นสายแร่ที่ตัดผ่านในหินแกรนิตหรือหินตะกอนก็ได้ มักจะพบเกิดร่วมกับแร่ดีบุก ชีไลต์ อาร์เซโนไพไรต์ ไพไรต์ กาลีนา และสฟาเลอไรต์ ในสายแร่บางแห่งอาจพบเกิดเป็นเนื้อวุลแฟรมทั้งหมดซึ่งมีลักษณะแบนเป็นกระเปาะ โดยปกติไม่ค่อยพบวุลแฟรม ในบริเวณที่เป็นแหล่งลานแร่
ประเทศไทย มักพบเกิดร่วมกับแร่ดีบุกทั่ว ๆ ไป พบเป็นแหล่งแร่ใหญ่ ในบริเวณหมู่เหมืองแม่ลามา อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน เขาศูนย์ อำเภอฉวาง จังหวัดนครศรีธรรมราช คลองสก จังหวัดสุราษฎร์ธานี นอกจากนี้ มีที่ดอยหมอก อำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ ดอยโง้ม จังหวัดแพร่ ตาก กาญจนบุรี สุพรรณบุรี ประจวบคีรีขันธ์ พังงา ระนอง สงขลา ภูเก็ต และเพชรบุรี แหล่งผลิตที่สำคัญของประเทศไทยอยู่ที่จังหวัดแพร่ เชียงใหม่ เพชรบุรี กาญจนบุรี เชียงราย และตาก ในอดีตประเทศไทยเป็นผู้ผลิต รายใหญ่ของโลกเช่นกัน
ต่างประเทศ ส่วนใหญ่ปริมาณแร่ทั้งหมด เกือบทั่วโลกครึ่งหนึ่งมาจากประเทศจีน รัสเซีย แคนาดา รวันดา ออสเตรีย โบลิเวีย โปรตุเกส เกาหลีเหนือ บราซิล นอกจากนี้ พบที่ประเทศอุซเบกิสถาน คาซัคสถาน ยูกันดา มองโกเลีย พม่า ออสเตรเลีย เชโกสโลวะเกีย เยอรมนี และอังกฤษ เป็นต้น
เป็นสินแร่ทังสเตนที่สำคัญอันดับต้น โลหะทังสเตนใช้ทำไส้หลอดไฟฟ้า ผสมเหล็กให้มีความแข็งแกร่งเพื่อใช้ทำอุปกรณ์เครื่องจักรกล เช่น ทำเกราะ มีด มีดโกน หัวเจาะ ตะไบ และใบเลื่อย ถ้าผสมกับคาร์บอน นิกเกิล และโคบอลต์ จะมีความคมเป็นพิเศษ ใช้ทำวัตถุสำหรับตัดเหล็กกล้าที่ใช้ความเร็วสูง นอกจากนี้ บรอนซ์ซึ่งเป็นสารประกอบของทังสเตนจะมีสีสันสวยงาม ทำสีเขียว สีเหลืองย้อมไหม ใช้ตกแต่งผสมแก้วและเครื่องปั้นดินเผา