คำถามเกี่ยวกับแร่
คำถามเกี่ยวกับแร่
การสำรวจหาแหล่งแร่รัตนชาติจำเป็นจะต้องมีการศึกษาข้อมูลทีมีมาก่อนเพื่อให้รู้สภาพธรณีวิทยา และธรรมชาติการกำเนิดของแหล่งพลอย แล้วจึงดำเนินการสำรวจธรณีวิทยาแหล่งแร่ในท้องที่เป้าหมาย เพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่างหินต้นกำเนิดกับธรรมชาติการกำเนิดของแหล่งพลอย หรือการศึกษาธรณี ใต้ผิวดินด้วยการขุดหลุมทดลอง ขุดคูทดสอบ และการเจาะสำรวจโดยใช้เรื่องจักร และอาจมีการสำรวจทางธรณีฟิสิกส์เพื่อใช้เป็นข้อมูลเสริมในการสำรวจให้ชัดเจนขึ้น
ติดต่อ กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่
ได้ เป็นการให้บริการทางวิชาการของกรมทรัพยากรธรณีอยู่แล้ว ซึ่งผู้ขอความช่วยเหลือจะต้องออกค่าใช้จ่ายในการปฏิบัติงานสำรวจของเจ้าหน้าที่ด้วย เช่น ค่าเบี้ยเลี้ยง ค่าเช่าที่พัก และค่าวัสดุต่างๆ โดยผู้ประกอบการสมารถทำหนังสือขอความช่วยเหลือถึงกรมทรัพยากรธรณีได้โดยตรง
1.Zirconium (Zr) นับเป็นโลหะที่สำคัญตัวหนึ่งสำหรับผมเห็นว่าเป็นยุทธปัจจัยตัวหนึ่ง ส่วนใหญ่ได้จากแร่ Zircon (ZrSiO4) ซึ่งพบได้ทั้งในหินอัคนีที่เกิดจากการตกผลึกจาก magma เป็นแร่ปฐมภูมิ ในหินแปรที่เกิดจากการ recrystallized ในหินตะกอนอยู่ในสภาพเป็น detrital grain สำหรับในประเทศไทยเท่าที่มีการสำรวจพบตามชายฝั่งทะเลในภาคใต้และภาคตะวันออกบางแห่ง ประโยชน์ของ Zr เนื่องจากทนต่อการกัดกร่อน จึงนำไปใช้เป็นโลหะผสมที่ต้องการการทนการกัดกร่อน นอกจากนี้ยังใช้ในเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ในส่วนที่เป็น neutron absorber 2.Nickel (Ni) เป็นโลหะอีกตัวที่มีการใช้ประโยชน์ในการทำโลหะผสม (alloy) เพื่อทำ stainless steel หรือโลหะผสมที่ต้องการการทนการกัดกร่อน ใช้ผสมทองแดงทำท่อในการกลั่นน้ำทะเลเป็นน้ำจืด ทำเหรียญกษาปณ์ ผสมในแก้วเพื่อให้ได้สีเขียว ทำแบบพิมพ์ (electroplating) และเป็น catalyst ในปฏิกิริยาเคมีบางชนิด Ni พบในหินพวก ultramafic พบอยู่ในแร่หลายตัวเช่น ganierite นอกจากนี้ยังพบใน laterite ที่ผุพังมาจากหิน ultramafic ในประเทศไทยเท่าที่มีข้อมูลพบเล็กน้อย (trace) ในหิน ultramafic และ laterite ที่มีอยู่ในบริเวณ จ.อุตรดิตถ์-น่าน และบริเวณ อ.วังน้ำเย็น จ.สระแก้ว
รัตนชาติ และอัญมณีเทียบเคียงได้กับคำภาษาอังกฤษว่า Gemstone และ Gem ตามลำดับ มีความหมายอย่างเดียวกัน เพียงแต่คำว่า รัตนชาติ จะหมายถึงวัตถุธรรมชาติที่มีคุณค่าแต่ยังมิได้ตกแต่งเจียระไน ส่วนคำว่า อัญมณี จะหมายถึง วัตถุธรรมชาติที่มีคุณค่านั้นได้ผ่านการตกแต่งเจียระไนให้สวยงามเป็นที่เรียบร้อยแล้ว
มาตราค่าความแข็งของแร่ที่ใช้ในปัจจุบันเรียกว่าสเกลของโมส์ (Mohs’scale) กำหนดขึ้นโดย F. Mohs ในปี 1812 มีค่าความแข็งของแร่ตั้งแต่ 1 คือทนทานต่อการขูดขีดน้อยที่สุด จนถึง 10 คือทนทานต่อการขูดขีดมากที่สุด โดยมีแร่มาตรฐานคือ ทัลก์(talc-แร่หินสบู่ ค่าความแข็ง 1 ผิวลื่นเหมือนสบู่ใช้เล็บขูดเป็นรอยได้อย่างง่ายดาย) ยิปซัม(gypsum-แร่เกลือจืด โบราณเรียกแก้วแกลบ ค่าความแข็ง 2ใช้เล็บขูดเป็นรอย) แคลไซต์(calcite-แร่ฟันหมา ค่าความแข็ง 3 ขูดยิปซัมเป็นรอย) ฟลูออไรต์(fluorite ค่าความแข็ง 4 ใช้แก้วขูดเป็นรอย ) อะพาไทต์(apatite ค่าความแข็ง 5 ใช้มีดขูดเป็นรอย) ออร์โทเคลส (orthoclase-แร่เฟลด์สปาร์หรือแร่ฟันม้าชนิดหนึ่ง ค่าความแข็ง 6 คือขูดแก้วเป็นรอย) ควอรตซ์ (quartz-เขี้ยวหนุมาน ค่าความแข็ง 7 ขูดแก้วเป็นรอย และไม่เป็นรอยเมื่อใช้มีดขูด) โทแพซ (topaz ค่าความแข็ง 8) คอรันดัม/กะรุน(corundum-ทับทิม ไพลิน ค่าความแข็ง 9) เพชร (diamond ค่าความแข็ง 10 ทำให้เป็นรอยได้ด้วยเพชรเท่านั้น)
คำศัพท์ทั้ง 3 คำนี้น่าจะเกี่ยวข้องกับปริมาณแร่สำรอง Estimated หมายถึงการคำนวณปริมาณโดยการประมาณ จากข้อมูลที่มีแบบคร่าว ๆ เช่นข้อมูลด้านธรณีวิทยาแหล่งแร่ ธรณีเคมี และธรณีฟิสิกส์ เพื่อเป็นข้อมูลว่าพื้นที่นี้น่าสนใจต่อการสำรวจต่อไปหรือไม่ Indicated หมายถึงปริมาณแร่ที่มีความน่าเชื่อถือมากขึ้น เนื่องจากมีข้อมูลผลการเจาะ มีการสร้างโมเด็ลแร่ Inferrated หมายถึงการประเมินปริมาณแร่จากบริเวณที่ Indicated และขยายบริเวณไปข้างเคียงที่มีสภาพทางธรณีคล้ายกัน
กฏเกณฑ์ที่ใช้ในการประเมินเปรียบเทียบคุณภาพและราคาอัญมณีที่สำคัญมี 4 ประการ เรียกกันว่า กฎ 4ซี (4 Cs Rule) ประกอบด้วย 1. Colour (สี) ต้องเป็นสีที่เข้มสด ไม่มืดดำ และมีความส่ม่ำเสมอ ซึ่งอัญมณีบางเม็ดแม้จะเป็นชนิดเดียวกัน ขนาดเท่ากัน แต่มีความสวยงามของสีต่างกัน ก็เป็นส่วนที่ทำให้ราคาของอัญมณีนั้นต่างกันไปด้วย นอกจากนี้คุณค่าของสีบางทีอาจขึ้นอยู่กับความนิยมตามกาลสมัยอีกด้วย 2. Clarity (ความใสสะอาด) อัญมณีที่มีคุณค่าจริง ๆ ควรจะโปร่งใส ปราศจากตำหนิฝ้า จุดด่างดำ หรือรอยแตก ยิ่งเนื้อใสแบบตาตั๊กแตนยิ่งดี โดยทั่วไปสำหรับการตรวจความใสบริสุทธิ์ของอัญมณีทางด้านการค้าจะใช้วิธีการดูด้วยแว่นขยาย 10 เท่าเป็นหลัก ถ้าเห็นรอยตำหนิหรือมลทินก็จะทำให้อัญมณีนั้นมี คุณค่าลดลง 3. Cut (การเจียระไน) จะดูที่สัดส่วนที่สมดุล ความประณีตของหน้าเหลี่ยม รูปแบบการเจียระไนได้สัดส่วนไม่บางหรือหนาจนเกินไป อันจะมีผลต่อการแสดงคุณสมบัติทางแสงเช่น สีและความเป็นประกายของอัญมณี 4. Carat weight (น้ำหนักกะรัต) โดย 1 กะรัต เท่ากับน้ำหนัก 0.200 กรัม หรือ 200 มิลลิกรัม โดยทั่วไปอัญมณีอย่างเดียวกันที่มีขนาดเม็ดโต (น้ำหนักมาก) ราคาต่อกะรัตย่อมมีมูลค่าสูงกว่าอัญมณีที่มีขนาดเล็ก (น้ำหนักน้อย)
กรรมวิธีการให้ความร้อน 1. เผาในอุณหภูมิ 1100?-1500?C (ประมาณ1300?C นาน 24 ชั่วโมง ภายใต้สภาวะออกซิไดซิงอ่อนๆ ปล่อยให้เย็นอย่างช้าๆ 2. เผาในช่วงอุณหภูมิ 1200?-1700?C ปล่อยให้เย็นลงอย่างรวดเร็ว (ประมาณ 20?-30?C ต่อนาที) 3. เผาในช่วงอุณหภูมิ 1500?-1700?C (ประมาณ1600?C) ภายใต้สภาวะรีดิวซิง 4. เผาในช่วงอุณหภูมิ 800?-1750?C ภายใต้สภาวะออกซิไดซิง ผลการเพิ่มคุณภาพ 1.เพิ่มคุณสมบัติการให้เหลือบสตาร์ 2.กำจัดความขุ่นมัว (หม่า) เส้นไหม(silk) และเหลือบสตาร์ อันเป็นผลมาจากแร่รูไทล์ ซึ่งเป็นมลทินในเนื้อพลอย ทำให้เนื้อพลอยเกิดความใส 3.ทำให้พลอยแซปไฟร์มีสีน้ำเงินเข้มขึ้น หรือเปลี่ยนสีขาวขุ่นน้ำนม/น้ำตาลให้เป็นสีน้ำเงิน 4. ลดความเข้มดำของพลอยแซปไฟร์สีน้ำเงิน กำจัดสีแกมน้ำเงินหรือสีอมม่วงของทับทิม ทำให้มีสีแดงสดขึ้นและทำให้พลอยบุษราคัม มีสีเข้มขึ้น