เมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2555 นายนิทัศน์ ภู่วัฒนกุล อธิบดีกรมทรัพยากรธรณี พร้อมด้วย นายอดิชาติ สุรินทร์คำ ผู้อำนวยการสำนักทรัพยากรแร่ แถลงข่าวชี้แจงข้อมูลเรื่อง ความคลาดเคลื่อนที่ไม่ถูกต้องเกี่ยวกับความรู้เรื่องแร่ทองคำ ในประเด็น “ไขปริศนา เพชรหน้าทั่ง”
จากกรณีที่ชาวบ้านในพื้นที่ อำเภอสองพี่น้อง จังหวัดสุพรรณบุรี เกิดความตื่นตระหนกและพากันมาเกลี่ยหาวัตถุชนิดหนึ่งที่มีรูปร่างและสีคล้ายกับแร่ทองคำ บริเวณริมคลองชลประทาน บ้านไผ่ขาด หมู่ 14 ตำบลศรีสำราญ อำเภอสองพี่น้อง จังหวัดสุราษฏร์ธานี พบพื้นที่เป็นถนนที่มีการเทหินบนถนน ความยาวกว่า 50 เมตร พบประชาชนจำนวนหนึ่งกำลังเกลี่ยหาวัตถุดังกล่าว
นายนิทัศน์ ภู่วัฒนกุล อธิบดีกรมทรัพยากรธรณี กล่าวว่า ขณะนี้ กรมทรัพยากรธรณี ได้ส่งนักธรณีวิทยา ลงพื้นที่แล้วและเก็บตัวอย่าง พบว่า วัตถุที่ประชาชนมีความเข้าใจว่าเป็น “แร่ทองคำ” แท้จริงแล้ว เป็น “แร่ไพไรต์” ที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจเลย
ไพไรต์ (Pyrite) มาจากภาษากรีกว่า “Pyr” แปลว่า ไฟ (fire) เพราะเมื่อนำไปตีกระทบกับเหล็กกล้าจะเกิดประกายไฟ สีแร่คล้ายทองมาก จนทำให้ผู้พบเห็นเข้าใจผิดบ่อยๆ จึงมีฉายาว่า ทองคนโง่ (fool’s gold)
คุณสมบัติทางฟิสิกส์
พบมากในผลึกรูปลูกบาศก์ ซึ่งผิวหน้าผลึกมักมีร่องถี่ขนาน หรืออาจเกิดในรูปแบบคล้ายลูกตะกร้อ เกิดอยู่ทั่วไปหรือเกิดเป็นมวลเม็ด หรือเป็นก้อนผิวเรียบเป็นมันสีทองเหลือง วาวแบบโลหะ รอยแตกเว้าโค้งหรือไม่เรียบ สีผงละเอียดสีดำออก เขียว เปราะ ความถ่วงจำเพาะ 5.0 ทึบแสง ความแข็ง 6.0– 6.5
คุณสมบัติทางเคมี
สูตรเคมี FeS2 ประกอบด้วยเหล็ก (Fe) 46.6% และ กัมมะถัน (S) 53.4% อาจจะมีทองแดง (Cu) โคบอลต์ (Co) นิกเกิล (Ni) อาร์เซนิก (As) และทอง (Au) ปนอยู่ด้วย หากนำไปต้มกรด จะได้กำมะถัน (S) แยกออกมา
ลักษณะเด่นและวิธีการตรวจ – รูปผลึกลูกบาศก์เด่นชัดมาก แต่มักมีมุมตัดจนเกิดเหลี่ยมได้มากมาย สีคล้ายโลหะทองเหลือง
– ต่างกับทองคำ ตรงที่ไพไรต์ มีความแข็งกว่าและเปราะร่วน มีผงละเอียด สีดำออกเขียว
การเกิด
เกิดเป็นสายแร่ร่วมกับแร่ซัลไฟด์อื่นๆ เช่น คาลโคไพไรต์ สฟาเลอไรต์ กาลีนา ส่วนมาก เกิดที่อุณหภูมิสูง แต่ที่อุณหภูมิต่ำหรืออุณหภูมิธรรมดาแร่นี้ก็เกิดได้ นอกจากนี้ยังเกิดจาก แหล่งแร่แปรสัมผัส และเกิดอยู่ในหินชั้น โดยเกิดเป็นแร่ปฐมภูมิหรือทุติยภูมิได้ด้วย
แหล่ง
ในประเทศไทย นับว่าเป็นแร่ธรรมดาที่สุดชนิดหนึ่ง พบอยู่มากมายหลายแห่ง เช่น จังหวัดนครศรีธรรมราช ยะลา สงขลา ฉะเชิงเทรา นครราชสีมา เพชรบูรณ์ แพร่ แหล่งใหญ่ๆ พบที่ อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช และที่ อำเภอบันนังสตาร์ จังหวัดยะลา
ประโยชน์
เป็นสินแร่กำมะถันที่สำคัญ ในบางแหล่งของโลกมักจะทำเหมืองแร่นี้เพื่อเอาทองคำกับทองแดงที่เกิดปนอยู่ แต่ส่วนมากใช้ประโยชน์เพื่อทำกรดกำมะถัน ซึ่งเป็นกรดแรกเริ่มที่จะนำไปผลิตกรดชนิดอื่นๆ และ Copperas (Ferrous sulfate) ซึ่งใช้ในการทำสีย้อมและการทำหมึก ทำยารักษาเนื้อไม้และยาฆ่าเชื้อโรค จะถลุงเอาโลหะเหล็กเฉพาะในประเทศที่หาแหล่งเหล็กออกไซด์ไม่ได้เท่านั้นนายนิทัศน์ ภู่วัฒนกุล อธิบดีกรมทรัพยากรธรณี เปิดแถลงข่าว พร้อมสาธิตวิธีการตรวจสอบแร่ไพไรต์อย่างง่ายนายอดิชาติ สุรินทร์คำ ผอ.สำนักทรัพยากรแร่ ให้สัมภาษณ์สื่อมวลชน พร้อมสาธิตวิธีตรวจสอบแร่ไพไรต์อย่างง่ายตัวอย่างแร่ไพไรต์อทธ. ให้สัมภาษณ์สื่อมวลชนเจ้าหน้าที่ ทธ. ลงพื้นที่ตรวจสอบแหล่งที่มาของแร่ไพไรต์