เพชร (Diamond)
เพชร (Diamond)
ผลึกอยู่ในระบบสามแกนเท่า รูปผลึกทรงแปดด้าน อาจเป็นรูปลูกบาศก์หรือลูกตะกร้อได้บ้าง ปกติไม่มีสีหรือสีอ่อน แต่อาจมีสีเหลือง น้ำนม เขียว น้ำเงิน แดง ชมพู น้ำตาล และเทา ชนิดที่มีสีดำและทึบแสงเรียกว่า “คาร์โบนาโด (carbonado) สีผงสีขาว มีความแข็ง 10 แข็งกว่าแร่ทุกชนิดที่เกิดตามธรรมชาติ ความถ่วงจำเพาะ 3.57 โปร่งใสถึงโปร่งแสง วาวคล้ายเพชร ผลึกที่ยังไม่เจียระไนจะมีความวาวแบบน้ำมันฉาบ รอยแตกแบบก้นหอย แนวแตกเรียบ 4 แนวสมบูรณ์
สูตรเคมี C มี C 99.95% ส่วนที่เหลือเป็นธาตุมลทินชนิดอื่น เช่น ไนโตรเจน โบรอน และอะลูมิเนียม เป็นพหุสัณฐานกับแร่แกรไฟต์ (graphite; C) ต่างกันที่ลักษณะโครงสร้างและคุณสมบัติ มีดรรชนีหักเหและการกระจายแสงสูงมากจึงทำให้เพชรที่เจียระไนแล้วมีประกายดี เมื่อเผาจะกลายเป็น CO2 ไม่ละลายในกรด ไม่หลอมตัว
แข็งที่สุด มีความแวววาวเป็นประกาย แนวแตกเรียบ 4 แนวสมบูรณ์ และหนักผิดปกติกว่าแร่อโลหะทั่วไป ผิวที่มนกลมจะแลดูคล้ายน้ำมันฉาบ รูปผลึกมักเป็นรูปผลึกทรงแปดด้าน ตรวจด้วยแสงอัลตราไวโอเลต บางครั้งหรือบางตัวอย่างจะมีสีฟ้านวลอ่อน ๆ เขียวอ่อน เหลืองอ่อน เผาที่อุณหภูมิสูงจะไหม้กลายเป็น CO2
เป็นแร่ปฐมภูมิเกิดภายในอุณหภูมิและความดันสูง พบในหินอัคนีชนิดเบสและอัลตราเบสิก เช่น หินเพริโดไทต์ หินชนิดนี้เป็นต้นกำเนิดเพชรในแอฟริกาใต้ที่คิมเบอลี จึงเรียกหินชนิดนี้ว่า “หินคิมเบอร์ไลต์ นอกจากนี้ พบในหินแลมโพรไอต์ในประเทศออสเตรเลีย เมื่อหินผุพังไปเพชรจะหลุดจากหินเดิมแล้วถูกน้ำพาไปตกจมที่อื่นจึงมักพบในแหล่งลานแร่ เพราะเพชรทนทานต่อการสึกกร่อน สําหรับประเทศไทยมีการพบเพชรมานานเกินกว่า 40 ปีแล้ว โดยเกิดแบบทุติยภูมิปะปนอยู่ในแหล่งลานแร่ดีบุกบริเวณจังหวัดภูเก็ตและพังงา แต่ต้นกำเนิดเดิมของเพชรยังไม่ทราบแน่ชัดเพียงแต่เชื่อกันว่าอาจผุพังมาจากหินโคลนปนกรวด ซึ่งแตกต่างจากแหล่งเพชรในส่วนอื่น ๆ ของโลกที่พบในหินคิมเบอร์ไลต์
ประเทศไทย พบปะปนในแหล่งลานแร่ดีบุก บริเวณจังหวัดภูเก็ตและพังงา ทั้งในแหล่งบนบกและนอกชายฝั่งทะเลอันดามัน ด้านตะวันตกของอำเภอตะกั่วป่าเรื่อยไปทางใต้จนถึงจังหวัดภูเก็ต เคยมีรายงานว่าพบเพชรโตขนาดประมาณ 6 กะรัต จากบริเวณอำเภอกะปง จังหวัดพังงา บางส่วนสามารถนำมาเจียระไนทำเครื่องประดับได้
ต่างประเทศ พบมากมายหลายแห่งในทุกทวีป พบเพชรครั้งแรกในประเทศอินเดีย และที่พบมากและมีชื่อเสียงคือ ประเทศแอฟริกาใต้ แต่ศูนย์กลางการเจียระไนเพชรอยู่ที่กรุงอัมสเตอร์ดัม ประเทศเนเธอร์แลนด์ ปัจจุบันนี้ ศูนย์กลางการค้าเพชรอยู่ที่กรุงเทลอาวีฟ ประเทศอิสราเอล ซึ่งพบเพชรที่ใหญ่ที่สุดในโลกชื่อ “เพชรคัลลินัน หนักถึง 3,024 กะรัต ปัจจุบันประเทศที่เป็นผู้ผลิตเพชรรายใหญ่ทั้งผลิตเพชรเกรดรัตนชาติและเกรดอุตสาหกรรม คือ ประเทศรัสเซีย แหล่งผลิตเพชรเกรดรัตนชาติ รองลงมาได้แก่ ประเทศบอตสวานา แคนาดา ออสเตรเลีย แองโกลา แอฟริกาใต้ และ คองโก สำหรับแหล่งเพชรเกรดอุตสาหกรรมที่มีการผลิตรองลงมา ได้แก่ ประเทศคองโก ออสเตรเลีย บอตสวานา แอฟริกาใต้ กานา และแองโกลา นอกจากนี้ แหล่งเพชรอื่น ๆ พบในประเทศบราซิล จีน นามิเบีย แทนซาเนีย ไลบีเรีย ซิมบับเว สวิสเซอร์แลนด์ อินเดีย และเวเนซุเอลา
เป็นรัตนชาติสูงค่าอันดับหนึ่ง นอกจากนี้ เศษชิ้นเพชรใช้ตัดกระจก ผงเพชรใช้เป็นผงขัดในการเจียระไนเพชรพลอยต่าง ๆ ฝังในเหล็กทําใบเลื่อย หรือเส้นลวดเพชรใช้ตัดหินหรือของแข็งต่าง ๆ โดยเฉพาะเพชรดําหรือคาร์โบนาโดใช้ฝังในเหล็กเพื่อใช้เป็นหัวเจาะเพชรในการสำรวจทำเหมือง