ทองคําขาว (Platinum)
ทองคําขาว (Platinum)
ผลึกอยู่ในระบบสามแกนเท่า ผลึกรูปลูกบาศก์ แต่หายาก และมักจะบิดเบี้ยว โดยปกติพบเป็นเม็ด เป็นเกล็ด ในบางที่พบเป็นมวลหรือเป็นก้อน รูปร่างไม่แน่นอน ขรุขระ มีสีเทาเงินหรือเทาขาว สีผงสีขาวปนเทาแวววาว ความแข็ง 4-4.5 ทุบเป็นแผ่นบางและดึงเป็นเส้นลวดได้ ความถ่วงจำเพาะ 21.45 เมื่อบริสุทธิ์ และความถ่วงจำเพาะ 14-19 เมื่อเกิดในธรรมชาติ ทึบแสง ความวาวสูงมาก รอยแตกแบบหยักคม
สูตรเคมี Pt มักเกิดเป็นโลหะผสมกับเหล็ก ทองแดง ทองคํา นิกเกิล อิริเดียม และโรเดียม ละลายในกรดกัดทองเข้มข้นร้อน ทนต่อปฏิกิริยาเคมี ทนความร้อนได้สูงเพราะจุดหลอมถึง 1,755°C และมีความแข็งทนทาน
คะเนด้วยมือจะรู้สึกหนักมาก สีขาววาวแบบเงิน และทุบหรือรีดเป็นแผ่นได้ มีสมบัติทานต่อน้ำยาเคมีต่าง ๆ เป็นพิเศษ บ่อยครั้งที่แร่ทองคำขาวมักติดแม่เหล็กเพราะมีเหล็กเข้าไปเกิดร่วมด้วย
แหล่งแร่ทองคำขาวที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจมักเกิดแบบปฐมภูมิโดยเกิดเป็นโลหะธรรมชาติในหินอัคนีชนิดสีเข้มและอัลตราเมฟิก โดยเฉพาะหินดูไนต์ โดยเกิดร่วมกับแร่โอลิวีน โครไมต์ ไพรอกซีน และแมกนีไทต์
ประเทศไทย พบทองคำขาวเกิดสะสมตัวอยู่ในตะกอนกรวดทรายตามลำน้ำ พบเพียงแห่งเดียวที่บ้านคำด้วง อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี ความสมบูรณ์ของแร่ค่อนข้างต่ำและไม่สม่ำเสมอ จึงไม่สามารถทำเหมืองได้ อย่างไรก็ตามบริเวณหินอัคนีชนิดอัลตราเมฟิกซึ่งเป็นหินต้นกำเนิด ของแร่ทองคำขาว เช่น พื้นที่จังหวัดอุตรดิตถ์ น่าน ปราจีนบุรี-สระแก้ว เลย และเชียงราย ก็มีโอกาสที่จะพบแหล่งแร่ทองคำขาวแห่งใหม่ ๆ ได้ ในอนาคต หากมีการสำรวจในขั้นรายละเอียด
ต่างประเทศ แหล่งผลิตที่สำคัญอยู่ที่ประเทศแอฟริกาใต้ รัสเซีย แคนาดา ซิมบับเว สหรัฐอเมริกา โคลัมเบีย และออสเตรเลีย แหล่งอื่น ๆ พบในประเทศกัมพูชา ฟินแลนด์ บอตสวานา โปแลนด์ และเอทิโอเปีย
ใช้ประโยชน์โลหะแพลทินัมอย่างมาก เนื่องจากมีจุดหลอมตัวสูงถึง 1,755°C เฉื่อยต่อปฏิกิริยาเคมีและมีความแข็งสูง โลหะกลุ่มแพลทินัมจึงมีความสeคัญยิ่งในยุคใหม่ การใช้ ประโยชน์หลักคือ ใช้เป็นสารเร่งปฏิกิริยาเพื่อควบคุมระบบไอเสียของรถยนต์ และอุตสาหกรรมเคมีและปิโตรเลียม นอกจากนี้ใช้ทำครื่องมือหรืออุปกรณ์ไฟฟ้า เครื่องประดับ เครื่องมือผ่าตัด และทันตกรรม