ธรณีวิทยาและธรณีวิทยาแปรสัณฐานของประเทศไทย

ประเทศไทยประกอบด้วยส่วนของแผ่นเปลือกโลก (subcontinent) ที่ชื่อว่า ชาน-ไทย (Shan-Thai) และอินโดจีน (Indochina) ที่เคลื่อนที่มาประชิดกันเกิดการชนแบบทวีปต่อทวีป (continent-continent) ในปลายยุคไทรแอสซิก (Bunopas1981; Bunopas and Vella, 1983) แผ่นเปลือกโลกชาน-ไทย คือพื้นที่ด้านตะวันตกทั้งหมดของประเทศไทยปัจจุบันและซีกตะวันตกของชายฝั่งทะเลตะวันออก ส่วนตำแหน่งของแผ่นเปลือกโลกอินโดจีนในปัจจุบันได้แก่ พื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือทั้งหมด บริเวณที่อยู่ระหว่างแผ่นเปลือกโลกทั้งสองเป็นแนวคดโค้งสุโขทัยและเลย Sitthithaworn and Wasuwanich (1992) เชื่อว่าเป็นบริเวณขอบทวีปที่เป็นระบบหมู่เกาะภูเขาไฟรูปโค้ง (volcanic arc) เกาะรูปโค้งและร่องลึกก้นสมุทร (arc-trench system) ที่เกิดจากการชนกันของแผ่นเปลือกโลกดังกล่าว ยังผลให้เกิดเป็นแนวคดโค้งคู่ (paired fold belts)

จากข้อมูลความเข้มสนามแม่เหล็กโลก อันเป็นผลมาจากการบินสำรวจธรณีฟิสิกส์ทางอากาศทั่วประเทศของกรมทรัพยากรธรณี ช่วยให้เห็นโครงสร้างขนาดใหญ่ทางธรณีวิทยาและธรณีวิทยาแปรสัณฐาน โดยเฉพาะบริเวณที่เป็นแอ่งสะสมตะกอน จากข้อมูลดังกล่าวช่วยสนับสนุนให้เห็นความแตกต่างของแผ่นเปลือกโลกชาน-ไทยและอินโดจีนได้อย่างชัดเจน และแสดงรอยเลื่อนขนาดใหญ่ โดยเฉพาะในบริเวณฝั่งตะวันตกของประเทศ รอยเลื่อนดังกล่าวประกอบไปด้วย: รอยเลื่อนแม่ปิง ซึ่งต่อเนื่องมาจากรอยเลื่อนเมย วางตัวในแนว NW-SE; รอยเลื่อนเจ้าพระยา วางตัวในแนว NW-SE; รอยเลื่อนเจดีย์สามองค์ วางตัวในแนว NW-SE; รอยเลื่อนระนอง-คลองมะรุ่ยวางตัวในแนว NE-SW; รอยเลื่อนอุตรดิตถ์ วางตัวในแนว NE-SW

ข้อมูลสนามแม่เหล็กชี้ให้เห็นการกระจายตัวของหินภูเขาไฟชนิดเบสิก-อัลตราเบสิก (basic-ultrabasic rocks) ที่เกิดตามรอยตะเข็บ (suture zone) ระหว่างแผ่นเปลือกโลกชาน-ไทยและอินโดจีน (ดูเพิ่มเติมในบทที่ 8) โดยข้อมูลฯแสดงให้เห็นถึงความต่อเนื่องกันของรอยตะเข็บอุตรดิตถ์-น่าน กับแนวหินภูเขาไฟทางตอนกลางของประเทศ ที่บริเวณตอนเหนือของจังหวัดสุโขทัย แล้วขยายตัวครอบคลุมพื้นที่ระหว่างจังหวัดพิษณุโลก-จังหวัดสุโขทัย กระจายตัวลงมาในแนวเหนือ-ใต้มายังภาคกลางของประเทศ ถึงรอยตะเข็บปราจีนบุรี-สระแก้ว ก่อนที่จะแบ่งออกเป็นสองแนว โดยแนวหลักยังคงต่อเนื่องไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้เข้าไปทางประเทศกัมพูชา ส่วนอีกแนวหนึ่งแยกลงไปทางจังหวัดจันทบุรี-เกาะช้าง (Tulyatid and Charusiri, 1999)

สภาพทางธรณีวิทยาและภูมิศาสตร์ทั่วไปของประเทศไทย จึงเป็นผลมาจากวิวัฒนาการอันยาวนาน อันสืบเนื่องมาจากวิวัฒนาการทางธรณีวิทยาแปรสัณฐาน โดยเฉพาะการชนกันของแผ่นเปลือกโลกชาน-ไทยและอินโดจีน ในช่วงต่อระหว่างมหายุคพาลีโอโซอิก-มีโซโซอิก และการเปิดของอ่าวไทย/ที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาในยุคเทอร์เชียรี วิวัฒนาการเหล่านี้ทำให้เกิดการเคลื่อนตัวซ้ำซ้อนไปมาของรอยเลื่อนใหญ่และตามรอยตะเข็บต่างๆ ทำให้เกิดหินภูเขาไฟและหินอัคนีแทรกซอนในบริเวณรอยตะเข็บ สิ่งเหล่านี้ล้วนมีความสำคัญยิ่งต่อการกำหนดขอบเขตมณฑลแร่

สำหรับรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับธรณีวิทยาแปรสัณฐานของประเทศไทย สามารถดูเพิ่มเติมได้ในบทที่ 10: วิวัฒนาการทางธรณีวิทยาแปรสัณฐานและภูมิศาสตร์บรรพกาลของหนังสือเล่มนี้ ส่วนเรื่องของความสัมพันธ์ระหว่างแหล่งแร่กับธรณีวิทยาแปรสัณฐาน ดูเพิ่มเติมได้จาก Hutchison (1985) และ Evans (1993)

งานจริยธรรม

ตรากรมทรัพยากรธรณี
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.