คำถามเกี่ยวกับแร่ - กรมทรัพยากรธรณี

หินหยก

เรียน คุณ ปิยศักดิ์ ขออภัยที่ตอบช้า หยกในทางอัญมณีศาสตร์และทางการค้า มี 2 ชนิดเท่านั้น คือ 1) เจไดต์ (Jadeite) ซึ่งเป็นแร่ในกลุ่มแร่ไพรอกซีน และ 2) เนไฟรต์(Nephrite) ซึ่งเป็นแร่แอกทิโนไลต์-เทรโมไลต์(Actinolite-Tremolite) แบบเนื้อสมานแน่น และเป็นแร่ในกลุ่มแอมฟิโบล์(Amphibole) มีแร่ชนิดอื่นๆมากมายที่มีลักษณะสี รูปร่าง คล้ายคลึงกับแร่ทั้งสองชนิดนี้ แต่เมื่อตรวจสอบด้วยกระบวนการทางวิทยาศาตร์แล้วพบว่ามีสมบัติทางกายภาพ ทางเคมี ทางแสง ไม่ถูกต้องตรงกับแร่ทั้งสองชนิดนี้ ไม่จัดว่าเป็นหยก อนึ่ง หยกทั้งสองชนิด ยังไม่มีรายงานการพบในประเทศไทย ขอขอบคุณที่กรุณาสอบถาม

วิธีการเพิ่มคุณภาพพลอยมีอะไรบ้าง

1. การเจียระไน (Cutting) เป็นเทคนิคที่ทำให้อัญมณีมีความแวววาวเป็นประกายและมีสีสันเด่นชัดยิ่งขึ้น แบ่งออกได้ 2 แบบใหญ่ ๆ คือ เจียระไนแบบเหลี่ยม (Facet Cut) ซึ่งใช้กับรัตนชาติที่เนื้อดี มีความโปร่งใส และการเจียระไนแบบหลังเบี้ยหรือรูปโค้งหลังเต่า (Cabochon Cut)ใช้สำหรับรัตนชาติที่ค่อนข้าง ทึบแสงหรือแตกร้าวมาก หรือต้องการให้ปรากฏคุณสมบัติพิเศษ เช่น สตาร์ เป็นต้น 2. การเผาหรือการหุง (Heating) เป็นกรรมวิธีการเพิ่มคุณภาพพลอยด้วยความร้อน ทำโดยการนำพลอยมาให้ความร้อนในช่วงอุณหภูมิและบรรยากาศที่เหมาะสม ธาตุต่าง ๆ ในเนื้อพลอยจะมีการจัดเรียง ตัวใหม่ จึงทำให้เนื้อพลอยใสขึ้นและมีสีเปลี่ยนไปอย่างถาวรซึ่งเป็นที่ยอมรับในตลาดการค้าอัญมณี 3. การแพร่สีผิว (Surface Diffusion) ทำให้พลอยมีสีสันสวยงามขึ้นโดยการเผาพลอยรวมกับสารเคมีที่เป็นธาตุมลทินสี โดยใช้อุณหภูมิสูง ระยะเวลายาวนาน โดยสีที่เกิดขึ้นจะแพร่เข้าไปเฉพาะบริเวณผิวหน้าของเนื้อพลอยเท่านั้น จึงเป็นกรรมวิธีที่ยังไม่เป็นที่ยอมรับ 4. การฉายรังสี (Irradiation) โดยนำไปฉายรังสีแกมมา อิเล็กตรอน หรือนิวตรอน รังสีจะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของอิเล็กตรอนภายในโครงสร้างโมเลกุลของรัตนชาติจึงทำให้สีของรัตนชาติเปลี่ยนไปด้วย เช่น โทแพซสีน้ำเงิน ทัวร์มาลีนสีแดง และเพชร เป็นต้น 5. การย้อมสี (Dyeing) วิธีการทำให้พลอยมีสีสันที่ดีขึ้น โดยพลอยจะต้องมีช่องว่าง รูพรุน หรือรอยแตกร้าวพอที่จะทำให้สารละลายสีแทรกซึมเข้าไปได้ โดยสีจะถูกทิ้งอยู๋ในช่องว่างขณะที่ตัวทำละลายจะระเหยออกไป ตัวอย่างเช่น ควอตซ์ ปะการัง หรือหยก เป็นต้น 6. การอัดสารโพลิเมอร์ (Impregnation) เป็นการทำให้พลอยแลดูมีความแวววาว ไม่เห็นรอยตำหนิภายในเนื้อ เช่น อัดเข้าไปในเนื้อของหยกหรือมรกต วิธีการเช่นนี้ยังไม่เป็นที่ยอมรับในตลาดการค้า 7. การแช่น้ำมัน (Oiling) เป็นการช่วยทำให้พลอยที่มีรอยแตกร้าวดูสวยงามขึ้นทั้งสีและความสะอาด นิยมทำในมรกต เพราะเป็นพลอยที่มีรอยแตกมาก 8. การฟอกสี เป็นการใช้สารเคมีฟอกล้างให้แลดูมีสี สะอาด และขาวขึ้น ส่วนใหญ่จะใช้กับไข่มุกและงาช้าง

รัตนชาติคืออะไร

รัตนชาติหมายถึงวัตถุธรรมชาติที่มีคุณค่า ซึ่งนำมาตกแต่งเจียระไนใช้เป็นเครื่องประดับได้ มีสมบัติที่สำคัญ 3 ประการคือ ความสวยงาม ความทนทาน และหาได้ยากโดยทั่วไปแล้วรัตนชาติจะถูกแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ ๆ คือ เพชร (Diamond) และพลอย (Coloured stone)

มิลค์กี้แความารีน เป็นอย่างไร หายากไหม ส่วนมากพบที่ไหน

หนังสือพลอยประจำเดือนเกิด กรมทรัพยากรธรณี โดย พงศ์ศักดิ์ วิชิต กล่าวไว้ว่า อะความารีน เป็นพลอยที่มีสีน้ำเงินแกมเขียว (greenish blue) ไปจนกระทั่งสีเขียวแกมน้ำเงิน(bluish green) สีเขียว หรือสีฟ้าน้ำทะเลอ่อน ไปจนกระทั่งเข้ม อะความารีนเป็นแร่ชนิดหนึ่งในแร่ตระกูลเบริล (Beryl) หรือ อีกนัยหนึ่งก็คือแร่ตระกูลเดียวกับมรกตซึ่งมีสีเขียว ชื่อเดิมมาจากภาษาละติน “Aqua” แปลว่า น้ำ และ “Mare” แปลว่า ทะเล คำ ๆ นี้จึงหมาย ถึง น้ำทะเล อันบ่งชี้ให้เห็นสีพลอยชนิดนี้ได้อย่างชัดเจน ในช่วงสมัยโรมันผู้มีอะความารีนไว้ในครอบครองจะให้ความสนใจดูแลรักษาสีของพลอยมากเป็นพิเศษ เพื่อให้สีคงเดิมอยู่เช่นนั้น ด้วยเหตุที่ถือว่าเป็นพลอยของเทพเจ้าแห่งทะเลอะความารีน หาได้ค่อนข้างยาก อะความารีน เป็นพลอยที่ได้รับความนิยมสูงสุดในสมัยก่อน ตามนิยายปรัมปราที่เล่ากันว่าพลอยชนิดนี้เป็นเครื่องลางของขลังอันวิเศษ สุดของชาวเรือเพราะเชื่อกันว่าจะช่วยให้พวกเขาเหล่านั้นท่องเที่ยวเดินทางไปกลลับโดยสวัสดิภาพ หลายศตวรรษที่ผ่านมา อะความารีนใช้เป็นเครื่องลางของขลังในการป้องกันอุบัติเหตุและอันตรายต่าง ๆ ได้อย่างน่าอัศจรรย์ จึงถือกันว่าเป็นหินกันภัย (Stone of Safety)และยังเป็นพลอยแห่งความอ่อนวัยตลอดกาล (Gem of eternal youth) อีกด้วยผู้ใดได้พลอยชนิดนี้ไว้จะช่วยให้จิตว่างและสงบ ไม่ฟุ้งซ่าน มีแต่ความสุขกายสุขใจในช่วงระยะที่มีความตึงเครียดและมีเรื่องร้ายแรงเกิดขึ้น และยังมีความเชื่อถือต่อไปอีกว่า พลอยชนิดนี้จะทำให้ชีวิตแต่งงานราบรื่นเหมือนแต่งงานใหม่หลายครั้งช่วยให้เป็นคนมีความอดทนสูง ก่อให้เกิดความกล้าหาญ และขจัดความเกียจคร้านทั้งปวง milky aquamaline พบเกิดในหินอัคนีเนื้อหยาบที่ชื่อเพกมาไทต์และในหินแกรนิตปรากฏพบหลายแห่งในประเทศมาลากาซี บราซิล มาดากัสการ์ นามิเบีย เคนยา แทนซาเนีย พม่าอินเดีย สหรัฐอเมริกา ซิมบับเว และในเทือกเขาอูราลและทรานส์ไบคาเลียในประเทศรัสเซีย ในเมืองไทยพบอยู่บ้างที่อำเภอแม่แจ่ม และอำเภออมก๋อยจังหวัดเชียงใหม่แต่เป็นชนิดที่มีคุณภาพต่ำ มีรอยแตกมากและเนื้อทึบ

พลอยเชื้อคือพลอยอะไร

พลอยเชื้อคือ พลอยคอรันดัมที่แสดงสีให้เห็น และนำมาเผาเพื่อเพิ่มคุณภาพ โดยทั่วไปจะพบเป็น 2 ลักษณะคือ สีปะอยู่ตามขอบหรือข้าง ๆ เม็ดพลอย ซึ่งอาจเกิดขึ้นโดยรอบผิวเม็ดพลอยก็ได้ อีกลักษณะคือ มีสีอยู่ในเนื้อพลอย ซึ่งอาจปรากฏเป็นหย่อมหรือเป็นเส้นก็ได้

พลอยหม่าคือพลอยอะไร

พลอยหม่าคือ พลอยที่มีลักษณะขาวขุ่นคล้ายสีน้ำนมหรือน้ำข้าว บางเม็ดอาจเห็นเส้นไหมปนอยู่ด้วย กรณีพลอยหม่าสีน้ำเงิน ความขาวขุ่นอาจปนสีฟ้า เทา และเหลืองอ่อนก็ได้ สามารถนำมาเผาแล้วเปลี่ยนเป็นสีน้ำเงินได้ บางเม็ดอาจเผาได้สีเหลืองแบบน้ำเหล้าแม่โขงก็ได้ ซึ่งตรงนี้ต้องเป็นผู้ชำนาญเท่านั้นถึงจะทราบว่าพลอยหม่าใดเผาแล้วได้สีอะไร

ปรอทมีบทบาทในกระบวนการแยกทองคำอย่างไร วัฏจักรของมันตั้งแต่ใช้ในการแยกทองคำ การขึ้นสู่ชั้นบรรยากาศจนกระทั่งตกลงสู่พื้นผิวดิน และในป่าเขตร้อนมีบทบาทสำคัญอย่างไรบ้าง

ปรอท (Hg) เป็นโลหะที่มีสถานะเป็นของเหลว มีจุดเดือดที่ 356 องศาเซลเซียส สามารถรวมตัวกับทองคำ (Au) ได้เป็นโลหะผสม (alloy) เรียกว่า amalgam เมื่อเราได้ทองคำเป็นเกล็ดเล็กเกล็ดน้อยผสมกับกรวดทรายหรือเศษหิน ก็จะเอามาผสมกับปรอท กระบวนการนี้เรียก amalgamation โดยไม่รวมกับเศษหินหรือทราย ขั้นต่อไปในการแยกทองคำออกจากปรอททำง่ายๆคือให้ความร้อนกับ amalgam จนปรอทระเหยเป็นไอหมด ก็จะเหลือแต่ทองคำ แต่กระบวนการนี้อันตรายมากไม่ควรทำในที่โล่งแจ้ง หรือในบ้าน ควรทำในห้องปฏิบัติการที่มีเครื่องมือพร้อม เนื่องจากปรอทที่ระเหยออกไปสู่บรรยากาศอันตรายมาก หายใจเข้าไปมากๆตายได้ แม้เมื่อปรอทเปลี่ยนสถานะเป็นของเหลวแล้วก็สามารถปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อมแล้วเข้ามาสู่คนได้